Bu gün SARS, Ebola və yeni növ koronavirus (Covid-19) kimi epidemiyalar qısa müddət ərzində sürətlə yayılaraq minlərlə insanın ölümünə səbəb ola bilər. İlk dəfə dekabr ayında görünən Covid-19 üç ayda 4 mindən çox insanın həyatına başa gəlib. SİA-nın araşdırmalarına görə, tarixdə 1665-ci ildə baş vermiş böyük vəba epidemiyasından sonra İngiltərədə 100 mindən çox insan öldü. O vaxta qədər heç bilinməyən "yersinia pestisvibonik" adlı vəba bakteriyası böyük çaxnaşmaya səbəb oldu və sonrakı illərdə bir çox epidemiya xəstəlikləri və müxtəlif adlarda olan viruslar da minlərlə insanın ölümünə səbəb oldu.
Bəziləri bu gün hələ də görünsə də, bəzi xəstəliklər demək olar ki, unudulur.
1. Wind
Qədim dövrlərdə siqaretin sağlamlığa bu qədər ziyan verdiyi məlum deyildi. Winde xəstəliyi əvvəlcə "nəfəs almaqda çətinlik" olaraq görülsə də, siqaret çəkənlərin bu xəstəliklə son dərəcə tez yoluxduğu məlum olub. Bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlər nəfəs almaqda çətinlik çəkir və tənəffüs çatışmazlığından ölürdü.
2. Bənövşələr (qaşınma xəstəliyi)
Bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin dərisində bənövşəyi ləkələr görünürdü, ona görə də ingilis dilində xəstəliyə bu ad verilib. Qaşınma xəstəliyi XV əsrdə ortaya çıxdı və o dövrdə dənizçilər üçün ölüm və yaralanmaların əsas səbəbi idi. C vitamini (askorbin turşusu) çatışmazlığı səbəbi ilə ortaya çıxan bir xəstəlikdir. Bu xəstəliyin simptomları halsızlıq, asanlıqla qanayan və geri çəkilmiş diş ətləri, dəridə qançırlar, yaraların sağalmasında gecikmə, dəridə quruluq və çatlaqlardır. Dərinin altındakı xəstənin qan damarları qırılarsa, ölüm qaçılmaz olur.
3. Qaraciyər genişlənməsi
Adından da göründüyü kimi, bu xəstəliyə yoluxanların qaraciyəri böyüyür. Bu böyümənin dayandırılması mümkün olmadıqda, xəstə müəyyən müddətdən sonra ölür. Qeydlərə görə, həkimlər bu xəstəliyin əlamətinin sarılıq və qarın ağrısı olduğunu söyləyiblər. Bu xəstəlik bir çox amillərdən qaynaqlanırdı, ancaq ən çox alkoqoliklərdə yayılmışdı.
4. Chrisomes (vəftiz paltarı)
Bu xəstəlik XX əsrə qədər bir çox ölkədə minlərlə insanın ölümünə səbəb olub. Əsasən körpələrdə göründüyündən, İngilis dilində bu xəstəlik körpələrin vəftiz xalatını ifadə edən Krisom (Chrisome) adlanırdı. Bu xəstəliyə yoluxan körpələr ümumiyyətlə 1 ay ərzində öldülər.
5. Difteriya
İnsanlar arasında quş balası kimi tanınan difteriya xəstəliyi bu gün 97 faiz müalicə edilə bilər. Difteriya, ümumiyyətlə uşaqlarda meydana gələn yoluxucu bir xəstəlikdir. Boğazda və ya burun bölgəsində meydana gəldiyindən, dərimizdə bir dəri difteriyası olaraq da görünə bilər. Bu xəstəliyi olan insanlarda udma və nəfəs almaqda çətinlik, qarın ağrısı, dodaqlarda qanaxma və damağın şişməsi kimi simptomlar ola bilər. İnsanlar xəstəliyi keçirsə də, bədən tam qoruyucu cavabı vermədiyi üçün yenidən xəstələnmə riski var.
6. Timpany (baraban qabığı)
Bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin həzm sistemində ciddi şişkinlik meydana gəlir. Bu şişkinliklər bəzi hallarda ölümlərə səbəb ola bilər. Böyrək problemləri, bağırsaq infeksiyası və xərçəng şişləri kimi xəstəliklər timpaniyaya səbəb ola bilər.
7. Tissick
Çürük, zəifləmə və dağılma mənasına tərcümə olunan bu xəstəlik vərəmə bənzər təsirlərə malikdir. Virus səbəbiylə tükənən xəstənin bədəni də aşınımış hal alır.
8. Meagrom (Meqrim)
Bu xəstəlik latınca "yarım baş" mənasını verir. Köhnə dövrlərdə beyin travması, anevrizma (qan damarlarının anormal genişlənməsi), beyin şişi kimi müalicə olunmayan bütün bu xəstəliklərə meqrim deyilirdi. Şiddətli baş ağrılarına səbəb olan "Miqren" xəstəliyi bu söz kökündən irəli gəlir.
9. Impostuhume (zərbə)
Bu xəstəlikdən əziyyət çəkən insanların bədənində çivan, iltihab və bəzi xəstəliklər olur. Bu xəstəlik, qeyri-təbii bir mayenin ümumiyyətlə bədəndən axdığı üçün İngiliscə dağılma, çürüməsi mənasını verən "putrescence" sözündən yaranmışdır.
10. Baş formasının pozulmas
Ötən əsrlərdə körpələrin kəllələri doğuş zamanı bəzi çətinliklər üzündən zədələnirdi. Yumşaq kəllələri olan körpələrin sümüklərində yaranan zədələnmələrdən əziyyət çəkən körpələr qalıcı travmalara səbəb olurdu. Bəzi körpələrin başları fərqli yollarla doğulsa da, bəziləri köçürüldükdən sonra həyatlarını itirirdilər. Bəzi körpələrin başları fərqli formalarda doğulur, bəziləri aldıqları zədələrədən sonra həyatlarını itirirdilər. Bu vəziyyət bu gün "kraniosynostoz" adlanır və hələ də davam edir. Ancaq tibbin inkişafı ilə bu xəstəlik böyük dərəcədə müalicə edilə bilir.