Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev dünən Bakıda işə başlayan XVIII Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz, Neft Emalı və Neft Kimyası Sərgisində ("Caspian Oil & Gas") çıxış edib. SİA-nın xəbərinə görə, dövlət başçısı Azərbaycanın neft-qaz sektoruna dünyanın marağının getdikcə artdığını bildirib. Prezidentin sözlərinə görə, sənaye üsulu ilə neft dünyada ilk dəfə olaraq Azərbaycanda hasil edilib: "Neft və qaz hasilatında bizim böyük ənənələrimiz var. İkinci Dünya müharibəsində faşizm üzərində qələbənin təmin olunmasında Bakı neftinin böyük payı olub".
"Azərbaycan bölgənin enerji təhlükəsizliyində yaxından iştirak edir"
Prezident qeyd edib ki,
Azərbaycan müstəqilliyinin ilk illərində böyük çətinliklərlə üzləşib: "O zaman
hakimiyyətə gələn Heydər Əliyev Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmlənməsi üçün
bir sıra addımlar atdı ki, onlardan da biri "Əsrin müqaviləsi"nin imzalanması
idi.
"Əsrin müqaviləsi" ilə
Azərbaycan ilk dəfə olaraq Xəzər dənizinə xarici investisiyaları cəlb etdi".
1995-ci ildən indiyədək Azərbaycan iqtisadiyyatına 97 mlrd. dollar investisiya
qoyulduğunu vurğulayan Prezident İlham Əliyev bunun 42 mlrd. dollarının neft
sektoruna yatırıldığını söyləyib: "Bu gün Azərbaycan bölgənin enerji
təhlükəsizliyində yaxından iştirak edir.
"Əsrin müqaviləsi" tarixi
hadisə idi. Bizim xarici şirkətlərlə birinci əməkdaşlığımız çox uğurlu alındı.
1994-cü ildən indiyədək xarici şirkətlərlə heç bir ciddi problemimiz olmayıb.
İnvestorlar tam əmindirlər ki, onların investisiyaları dövlət tərəfindən
qorunur".
"Əsrin müqaviləsi"ndən sonra neftin xarici
bazarlara çıxarılması istiqamətində də işlər aparıldığını deyən ölkə başçısı
Azərbaycan neftinin hazırda 3 istiqamətdən bazarlara çıxarıldığını və
şaxələndirmənin təmin edildiyini bildirib.
Bakı-Tiflis-Ceyhan neft
kəmərinin istismara verilməsi nəticəsində ölkə iqtisadiyyatına böyük həcmdə
vəsaitin daxil olmağa başladığını söyləyən prezident İlham Əliyev qeyd edib ki,
Azərbaycan neftdən gələn gəlirlərin səmərəli istifadəsini təmin etmək məqsədilə
Dövlət Neft Fondunu (ARDNF) yaradıb və bu gün bu Fond dünya səviyyəsində ən
şəffaf qurumlardan sayılır.
Son 7 ildə neftdən gələn
gəlirlərin ölkə iqtisadiyyatına yatırılması nəticəsində Azərbaycanda yoxsulluq
həddinin 49%-dən 9%-ə endiyini bildirən dövlət başçısının fikrincə, əgər ARDNF
olmasaydı, buna nail olmaq mümkün olmazdı.
Ölkə rəhbəri Azərbaycanın tərəfdaş
ölkələrlə enerji təhlükəsizliyi məsələsində üzərinə düşdüyü bütün vəzifələri
yerinə yetirdiyini vurğulayıb: "Azərbaycan bu gün özünü enerji ilə tam təmin
edir. Ölkənin valyuta ehtiyatları 35 mlrd. dollardır. Son 7 ildə ÜDM 3 dəfədən
çox artıb".
"Azərbaycanın təsdiqlənmiş qaz ehtiyatları 2,2 trln kubm-dir"
Prezident İlham Əliyev bəyan
edib ki, əldə olunan nailiyyətlər Azərbaycan üçün yeni mərhələdir: "İndi
Azərbaycan dünyada təkcə neft deyil, həm də qaz ölkəsi kimi tanınmağa başlayıb.
Vaxtilə "Şahdəniz" yatağının kəşfi diqqəti cəlb etməmişdi, amma indi dünyada bu
yatağa böyük maraq var.
Azərbaycan qaz dəhlizlərinin
də şaxələndirilməsinin tərəfdarıdır və bu sahədə işləyir. Bu gün Azərbaycan
qazı 4 istiqamətdən dünya bazarına çıxarılır. Artıq Azərbaycanın əsas ixrac
neft-qaz kəmərlərinin sayı 7-yə çatır. Bizə qanunlarla tənzimlənən böyük
bazarlar lazımdır. Azərbaycanın təsdiqlənmiş qaz ehtiyatlarının həcmi 2,2 trln.
kubmetrə qədərdir.
Bu, ən azı 100 il bizə və
istehlakçılara kifayət edəcək. Proqnozlarımız isə daha çoxdur. Biz Avropa
İttifaqı ilə "Qaz Bəyannaməsi"ni imzaladıq və hazırda digər sənədlərin üzərində
işlər gedir. Ümid edirik ki, yaxın vaxtlarda bütün sənədlər hazır olacaq və bu,
"Şahdəniz-
"Cənub qaz dəhlizi"nin perspektivinə
inandığını deyən Prezident hazırda Azərbaycanla Türkiyə arasında qaz tranziti
ilə bağlı müzakirələrin aparıldığını vurğulayıb: "Artıq müzakirələr son
mərhələdədir və yaxın vaxtlarda Türkiyə ilə tranzit sazişin imzalanması nəzərdə
tutulur. Bizim "Şahdəniz"dən başqa da böyük qaz ehtiyatlarımız, o cümlədən
"Ümid" yatağı var. Bu yataq ARDNŞ tərəfindən aşkarlanıb. ARDNŞ "Ümid" yatağında
həm sərmayəçi, həm də operatordur. Ümid edirəm ki, növbəti mərhələlərdə də qaz
yataqlarının kəşfiyyatı davam etdiriləcək".
"Hesablanmış qaz ehtiyatları 5 trln kubmetrə çata bilər"
"Abşeron", "Naxçıvan", "Şəfəq",
"Asiman", "Zəfər-Məşəl" və s. yataqları ilə yanaşı, ARDNŞ-in "Ümid" və "Babək"
kimi yataqların işlənilməsi ilə də məşğul olması, həmçinin xarici şirkətlərin
iştirak etdiyi Hasilatın Pay Bölgüsü (HPB) müqavilələrini də nəzərə alsaq,
Azərbaycanın son 10 ildə qaz potensialı 1.4 rilyon kubmetrə qədər artdığını
görə bilərik.
Bir sıra kəşfiyyatçı-mütəxəssislərin
fikrincə, Azərbaycanın artıq bəlli olan və hesablanmış qaz ehtiyatları nəticə
etibarilə 5 trilyon kubmetrə çata bilər. Buna nail olunduğu təqdirdə Azərbaycan
dünyanın qaz ehtiyatına malik ilk 10 ölkəsi siyahısına düşə bilər.
ARDNŞ rəhbərliyi ilə görüşdə Prezident
İlham Əliyev qeyd etdi ki, ölkəmiz XX əsrdə neft istehsalçısına çevrildiyi
kimi, XXI əsrdə də qaz istehsalçısına çevrilmək istiqamətində işləri davam
etdirəcəkdir.
2016-ci ildə "Şahdəniz" layihəsinin 2-ci
mərhələsi üzrə hasilata başlanılacaq. Əgər işlər uğurla gedərsə, ARDNŞ-in
hesablamalarına görə, Azərbaycan dekadanın sonuna qədər il ərzində 50-70
milyard kubmetr qaz istehsal edə biləcək. Beləliklə, qaz ixracatı üçün böyük
potensial yaranacaq və əldə olunan qaz şimal, qərb və cənub kanalları üzrə
bazarlara çıxarıla bilər.
Təkcə Avropa deyi, Asiya bazarlarına da çıxış imkanları var
Azərbaycan qazının təkcə Avropaya
deyil, həm də digər bölgələrə ixrac olunma imkanları genişlənir. ARDNŞ Rusiya,
Türkiyə, İran və hətta Suriyaya idxal olunan qazın miqdarını artırmaq öhdəliyi
götürüb. Lakin bu öhdəliyin icrası 2011-ci ilin sonuna qədər Kilis (Türkiyə) və
Hələb (Suriya) şəhərləri arasında qaz təsərrüfatlarının birləşdirilməsi üçün
"Aleppo-Kilis" boru kəmərinin tikintisindən sonra mümkündür.
Bu, baş verəcəyi halda 1.5 milyard
kubmetr Azərbaycan qazı 2012-ci ildən etibarən Türkiyə vasitəsilə Suriya və İordaniyaya
nəql ediləcək. Lakin enerji bazarlarının diversifikasiyası və özünün ixrac
marşrutu strategiyasına uyğun olaraq Azərbaycan yalnız region daxilindəki
ölkələrdə deyil, eyni zamanda Asiya regionu kimi coğrafi bölgələrdə yerləşən
ölkələrin böyük və inkişaf etməkdə olan bazarlarına da çıxış imkanları axtarır.
Gələcək qaz ticarətinə doğru
addımlamaq istiqamətində və qeyri-ənənəvi qaz nəqli, xüsusilə ABŞ və Avropada
maye halına salınmış qazla (LNG) bağlı artan tendensiyanı nəzərə alaraq
Azərbaycan bu yolla enerji ixracını diversifikasiya etməyi nəzərdən keçirir.
Artıq "AGRİ"
(Azerbaijan-Georgia-Romania Interconnection) adlanan və Azərbaycandan maye
halına salınmış qazın Qara dəniz vasitəsilə Avropa ölkələrinə nəqlini nəzərdə
tutan layihənin işlənilməsinə başlanılıb. Məlumdur ki, maye halına salınmış qazın
boru kəmərləri olmayan yerlərə, istənilən uzaqlıqda və hətta okeanın o tayında
yerləşən ölkələrə belə daşınması mümkündür.
Beləliklə, Azərbaycan mövcud və perspektiv imkanlarından yararlanmaqla beynəlxalq enerji təhlükəsizliyində özünün mühüm rolunu oynaya bilər. Bu prosesdən təksə iqtisadi deyil, siyasi dividentlər də əldə edəcək ölkəmiz üçün cari əsrdə enerji ölkəsi kimi qalmaq və neft qədər gəlir gətirəcək sahəyə diqqəti artırması təqdirəlayiqdir.