Suya qənaət haqqında danışanda çoxumuz bunun vacibliyini anlayırıq. Su ehtiyatlarının məhdud olduğunu, quraqlığın ciddi problemə çevrildiyini, gələcəkdə su təminatının daha böyük çətinliklər yarada biləcəyini eşitmişik. Ancaq gündəlik həyatımıza nəzər salanda başqa mənzərə ilə qarşılaşırıq: dişlərimizi fırçalayarkən açıq qalan kran, ehtiyacdan artıq istifadə edilən su, yuyulmaq üçün gözləyən avtomobil, bir neçə dəqiqəlik iş üçün uzun müddət axıdılan su... Böyük problem kimi qəbul etdiyimiz israf bəzən elə öz evimizdə başlayır.
Maraqlıdır ki, insan su qıtlığı haqqında danışarkən məsələni çox vaxt uzaqda baş verən hadisə kimi təsəvvür edir. Quraqlıq, su anbarlarının səviyyəsi, çayların azalması və kənd təsərrüfatında yaranan çətinliklər gözümüzdə böyük mənzərə yaradır. Halbuki su ehtiyatlarına münasibətimiz yalnız ölkə səviyyəsində görülən tədbirlərlə müəyyənləşmir. Hər gün açılan kran, yuyulan həyət, suyun axdığı, amma heç kimin fikir vermədiyi boru da bu mənzərənin bir hissəsidir.
İsrafın ən təhlükəli tərəfi onun adi görünməsidir. Bir nəfərin bir neçə dəqiqə ərzində artıq su sərf etməsi ciddi problem kimi hiss olunmaya bilər. İnsan düşünür ki, bu qədər suyun nə fərqi var? Ancaq eyni davranış minlərlə evdə təkrarlandıqda məsələ fərdi vərdiş olmaqdan çıxır. Üstəlik, suya qənaət yalnız evdə kranı bağlamaqla bitmir. Suyun təmizlənməsi, daşınması və istehlakçıya çatdırılması da resurs tələb edir. Deməli, istifadə etmədiyimiz suyu boş yerə axıtmaqla yanaşı, onun hazırlanmasına sərf olunan imkanları da nəzərə almırıq.
Bəs insanlar niyə bu ziddiyyəti görmürlər? Səbəblərdən biri israfın nəticəsinin dərhal hiss olunmamasıdır. Elektrik enerjisindən artıq istifadə etdikdə bunun təsiri hesabda görünə bilər. Su isə gündəlik həyatımızda o qədər əlçatan görünür ki, onun dəyəri çox vaxt yalnız təchizatda problem yarananda yada düşür. Kranı açırıq və su gəlir. Bu sadə hərəkətin arxasında nə qədər infrastrukturun, əməyin və təbii ehtiyatın dayandığını düşünmürük.
Digər tərəfdən, suya qənaət çağırışları bəzən ümumi şüar səviyyəsində qalır. İnsan su ehtiyatlarının qorunmasını dəstəklədiyini deyir, amma bunun öz davranışında hansı dəyişiklik yaratmalı olduğunu müəyyənləşdirmir. Çünki ekoloji məsuliyyət haqqında məlumatlı olmaqla həmin məsuliyyəti gündəlik vərdişə çevirmək eyni şey deyil. Bir problemi anlamaq onun həllində iştirak etmək demək deyil.
Məişətdəki israfla yanaşı, su itkilərinin başqa mənbələrini də unutmaq olmaz. Köhnəlmiş və zədələnmiş su xətləri, vaxtında aradan qaldırılmayan sızmalar, səmərəsiz suvarma üsulları və suyun düzgün idarə olunmaması daha geniş tədbirlər tələb edir. Bütün məsuliyyəti ayrı-ayrı vətəndaşların üzərinə qoymaq problemin həllinə kifayət etmir. Su ehtiyatlarının qorunması həm insanların davranışından, həm də infrastrukturun vəziyyətindən, idarəetmədən və nəzarətdən asılıdır.
Məsələn, evdə kranın damcılamasına uzun müddət əhəmiyyət verməmək xırda məsələ kimi görünə bilər. Halbuki belə nasazlıqları vaxtında aradan qaldırmaq lazımsız su itkisinin qarşısını alır. Eyni qaydada, avtomobili yuyarkən suyu fasiləsiz axıtmaq əvəzinə daha qənaətli üsul seçmək, həyəti yuyarkən ehtiyacdan artıq su işlətməmək, məişətdə sızmaları yoxlamaq gündəlik davranışda real fərq yarada bilər. Burada əsas məsələ insanın hər damcını hesablaması deyil, istifadə etdiyi resursun sonsuz olmadığını anlamasıdır.
Suya qənaət məsələsində bir başqa yanlış təsəvvür də var: sanki bu məsuliyyət yalnız su qıtlığı yaşayan ərazilərdə yaşayan insanlara aiddir. Halbuki su ehtiyatlarının qorunması problem yaranandan sonra deyil, normal təchizat dövründə başlamalıdır. Çünki suyun gündəlik olaraq əlçatan olması onun həmişə eyni rahatlıqla əlçatan qalacağına zəmanət vermir. Bu gün hiss etmədiyimiz itkilər gələcəkdə daha böyük çətinliklərin bir hissəsinə çevrilə bilər.
Əslində, suya münasibətimiz gündəlik məsuliyyət anlayışımızı da göstərir. İstifadə etdiyimiz resursun dəyərini yalnız onun çatışmadığı vaxt anlayırıqsa, qənaət vərdişimiz hələ formalaşmayıb. Eyni yanaşma qidaya, elektrik enerjisinə və digər təbii sərvətlərə münasibətdə də görünür: israfın qarşısını almaq üçün əvvəlcə onun mövcudluğunu görmək lazımdır.
Suya qənaət haqqında danışmaq vacibdir, amma təkcə danışmaq kifayət etmir. Bu mövzunun gündəlik həyatdakı mənası kranın bağlanmasında, nasazlığın vaxtında təmir edilməsində, suvarma üsulunun düzgün seçilməsində və su itkilərinə laqeyd yanaşmamaqda üzə çıxır. İnsan təbiəti qorumağı yalnız böyük layihələr və dövlət proqramları ilə əlaqələndirməməlidir. Bəzən məsuliyyət ən adi hərəkətdən başlayır.
Su israfını görmək üçün mütləq quraqlıq yaşamaq, boşalmış su anbarını görmək və ya təchizatın dayanmasını gözləmək lazım deyil. Əgər qənaət yalnız su gəlməyəndə yada düşürsə, deməli, biz suyun dəyərini deyil, yoxluğunun yaratdığı narahatlığı hiss edirik. Əsl məsuliyyət isə su hələ axarkən onun hər zaman sonsuz olmayacağını unutmamaqdır.