Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) VIII qurultayındakı çıxışı müasir dövrün qlobal turbulensiya şəraitində ölkəmizin gələcək inkişaf vektorunu, milli təhlükəsizlik fəlsəfəsini və strateji prioritetlərini müəyyənləşdirən proqram xarakterli fundamental sənəddir. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, dünyada geosiyasi proseslərin və güc balansının ildırım sürəti ilə dəyişdiyi bir dövrdə qarşıda duran vəzifələrin vaxtaşırı yenidən nəzərdən keçirilməsi tarixi zərurətdir.
Xüsusilə, "Sual oluna bilər, biz şanlı Zəfər qazanmışıq... Bu nə üçün lazımdır?" tezisi ətrafında qurulan konseptual yanaşma Azərbaycanın xarici siyasətinin və hərbi quruculuq doktrinasının əsas dayaqlarını açıb göstərir. 44 günlük Vətən Müharibəsində əldə olunan şanlı Zəfər və 2023-cü ilin sentyabrında suverenliyin tam bərpa edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təmin etdi. Ermənistanın kapitulyasiya aktına imza atması, regionda münaqişənin başa çatması, sülh müqaviləsinin paraflanması istiqamətində addımların atılması və hətta ilkin ticarət-iqtisadi təmasların qurulması bəzilərində səhv olaraq "hərbi gücə ehtiyacın qalmaması" təsəvvürünü yarada bilər. Lakin Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, güclü ordu yalnız müharibə dövrü üçün deyil, hər zaman hər bir suveren dövlət üçün varlıq şərtidir.
Sülhün əsas qarantı gücdür
Beynəlxalq münasibətlər sistemində güc amili hər zaman hüququn tətbiqini şərtləndirən əsas rıçaqdır. Sülh müqaviləsinin imzalanması və ya sərhədlərdə sakitçiliyin hökm sürməsi düşmən tərəfinin niyyətlərinin əbədi olaraq dəyişməsi demək deyil. Tarix sübut edib ki, zəif dövlətlər üçün imzalanan kağız parçaları güclü ordunun olmadığı təqdirdə heç bir məna ifadə etmir.
Azərbaycanın hərbi potensialını davamlı olaraq artırması hər hansı yeni təcavüz cəhdlərini ilkin mərhələdə boğmaq məqsədi daşıyır. Düşmən yaxşı başa düşür ki, hərbi gücünü modernləşdirən Azərbaycanla qüvvələr balansını pozmaq cəhdi fəlakətlə nəticələnəcək.
Prezidentin çıxışındakı ən dərin tarixi və psixoloji vurğu xalqımızın yaddaşına, keçmişdə yaşanmış acı təcrübələrə və erməni nankorluğuna toxunulmasıdır. Yaşlı nəslin yaxşı xatırladığı kimi, sovet dövründə yanaşı yaşayış pərdəsi altında gizlənən erməni şovinizmi və daşnak ideologiyası münbit şərait yaranan kimi Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları və qanlı kütləvi qətllərlə təzahür etdi.
Xalq dilində olan "şirin sözlər, sağlığımıza qaldırılan badələr, Azərbaycan dilində sərbəst danışmalar və ya namaz qılmalar" kimi manipulyativ elementlər ötən əsrin axırlarında xalqımızı arxayınlaşdırmağa və milli ayıq-sayıllığı zəiflətməyə xidmət etmişdi. Həmin arxayınçılığın nəticəsi olaraq torpaqlarımız işğal edildi, Xocalı soyqırımı törədildi.
Prezident bu tarixi faktları xatırlatmaqla cəmiyyətə və gələcək nəsillərə mühüm mesaj verir: heç vaxt keçmişin xəyanətlərini unutmaq və xarici təsir dairələrinin səmimiyyətinə körpü salmaq olmaz. Milli yaddaş Azərbaycanın təhlükəsizlik siyasətinin əsas immun sistemidir.
Azərbaycanın çoxşaxəli təhlükəsizlik strategiyası
Dünyanın müxtəlif coğrafiyalarında (Yaxın Şərq, Şərqi Avropa) baş verən qanlı münaqişələr, beynəlxalq hüququn işləməməsi və qlobal təşkilatların böhranı göstərir ki, hər bir dövlət öz təhlükəsizliyini yalnız öz gücünə və daxili resurslarına etibar etməlidir. Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyi və qlobal enerji təhlükəsizliyindəki unikal rolu ona hərbi xərcləri sərbəst tənzimləmək, yerli müdafiə sənayesini (ADEX sərgisində nümayiş olunan qabaqcıl PUA-lar, zirehli texnikalar və yüksək dəqiqlikli silah sistemləri) inkişaf etdirmək imkanı verir.
Türkiyə ilə Şuşa Bəyannaməsindən irəli gələn qardaşlıq və hərbi-siyasi inteqrasiya, eləcə də digər etibarlı tərəfdaşlarla əməkdaşlıq Azərbaycanın regiondakı hərbi gücünü daha da möhkəmləndirir.
Zəfərdən sonra yeni hərbi paradiqma
44 günlük Vətən Müharibəsi və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal antiterror tədbirləri Cənubi Qafqazda həm siyasi, həm də hərbi-strateji reallıqları kökündən dəyişdi. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri dünya hərbi tarixində yeni döyüş taktikası və doktrinası formalaşdıraraq XXI əsrin müharibə modelini ortaya qoydu. Bu tarixi zəfərdən sonra Azərbaycan dövləti hərbi quruculuq prosesini dayandırmayaraq, mövcud qlobal təhlükəsizlik çağırışlarına və gələcək təhdidlərə uyğun olaraq yeni hərbi doktrinaya keçid etdi.
Azərbaycanın yeni hərbi doktrinası klassik müdafiə xarakterli yanaşmadan imtina edərək, proaktiv çəkindirmə (proactive deterrence) və çoxşaxəli mobil müdafiə prinsiplərinə əsaslanır. Yeni doktrina hər hansı revanşist cəhdlərin və ya kənar hərbi təhdidlərin sərhədlərimizə çatmadan, mənbəyində məhv edilməsini nəzərdə tutur. Sərhəd təhlükəsizliyindən tutmuş strateji obyektlərin qorunmasına qədər bütün hərbi birləşmələr vahid rəqəmsal komandanlıq mərkəzinə (C4ISR) tabe etdirilib.
Zəfərdən sonra Azərbaycan Ordusunun strukturunda həyata keçirilən ən inqilabi dəyişikliklərdən biri Komando Briqadalarının yaradılmasıdır. Azərbaycan hərb tarixində keyfiyyətcə yeni mərhələ olan bu qüvvələr ordunun onurğa sütununu təşkil edir. Azərbaycanın coğrafi xüsusiyyətləri - xüsusilə Şərqi Zəngəzur və Qarabağın sıldırımlı dağları, sıx meşələri və çətin keçilən relyefi nəzərə alınaraq komandolar ekstremal şəraitdə döyüşmək üçün xüsusi hazırlıq keçirlər.
Komando birlikləri hər cür logistik çətinlikdən asılı olmayaraq, düşrənin arxasına keçmək, strateji yüksəklikləri nəzarətə götürmək və qısa müddətdə düşmənin canlı qüvvəsini sıradan çıxarmaq üzrə unikal vərdişlərə malikdir. Müasir hərbi elmin əsasını təşkil edən informasiya üstünlüyü və yüksək texnologiyalar Azərbaycan Ordusunun yeni doktrinasında mərkəzi yer tutur.
44 günlük müharibədə özünü sübut etmiş pilotsuz uçuş aparatları (kəşfiyyat, zərbə və kamikadze PUA-lar) indi ordunun bütün taktiki həlqələrinə inteqrasiya olunub. Yerli istehsal imkanlarının artması xarici təchizatdan asılılığı aradan qaldırır. Düşmənin rabitə xətlərini, radar sistemlərini və PUA idarəetmə tezliklərini tamamilə iflic edən müasir radioelektron mübarizə vasitələri hərbi hissələrin arsenalına daxil edilib.
Dəqiqliyi metrələrlə ölçülən reaktiv yaylım atəşi sistemləri və operativ-taktiki raket kompleksləri döyüş meydanında istənilən hədəfi məhv etmək gücünə malikdir. Azərbaycan Ordusunun yeni hərbi doktrinasının formalaşmasında Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin təcrübəsi, xüsusilə "Türk Silahlı Qüvvələri Modelinə" keçid prosesi mühüm rol oynayır. Azərbaycan zabit və gizirləri Türkiyənin aparıcı hərbi akademiya və mərkəzlərində NATO standartlarına uyğun taktiki təlimlər keçirlər.
Azərbaycan və Türkiyə hərbçilərinin müntəzəm olaraq keçirdikləri irimiqyaslı birgə təlimlər iki ölkənin silahlı qüvvələrinin döyüş uzlaşmasını (interoperability) ən yüksək səviyyəyə qaldırıb. Şanlı Zəfərdən sonra qəbul edilən yeni hərbi doktrina, peşəkar komando qüvvələri və modern texnoloji təchizat ölkəmizin regionda sülhün və təhlükəsizliyin əsas qarantı olduğunu təsdiqləyir. Güclü, mobil, yüksək texnologiyalara yiyələnmiş və daimi hazırlıq vəziyyətində olan Azərbaycan Ordusu dövlətimizin suverenliyinin və qürurunun sarsılmaz qalxanıdır.
Prezident İlham Əliyevin YAP-ın VIII qurultayındakı bu tezisi Azərbaycanın dövlətçilik fəlsəfəsinin zirvəsini təşkil edir: Zəfər qazanmaq kifayət deyil, onu qorumaq, əbədiləşdirmək və gələcək nəsillərə təhlükəsiz Vətən əmanət etmək lazımdır. Tarixi yaddaşdan bəhrələnən, erməni nankorluğunu unutmayan, iqtisadi və hərbi qüdrətini hər an artıran Azərbaycan dövləti qarşıya çıxa biləcək istənilən qlobal və regional çağırışa cavab verməyə hər zaman hazırdır.
V.VƏLİLİ