.jpg)
"Burada söhbət yalnız tranzit gəlirlərindən getmir. Ermənistanla sülhün möhkəmlənməsi və regional kommunikasiyaların açılması Azərbaycan üçün həm birbaşa gəlir, həm də iqtisadiyyatın xərclərinin və risklərinin azalması baxımından dividendlər yarada bilər". Bu fikirləri SİA-ya açıqlamasında Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib.
Onun sözlərinə görə, birinci və ən konkret dividend tranzit gəlirlərinin artmasıdır: "Azərbaycanın Şərq-Qərb marşrutunda mövqeyi daha da güclənə bilər. Orta Dəhlizin inkişafı ilə bağlı Dünya Bankının 2026-cı il hesabatında investisiya və logistika islahatları nəticəsində dəhliz üzrə yük həcmlərinin 2040-cı ilədək üç dəfədən çox arta, səyahət müddətinin yarıya qədər azala və region ölkələrinin ÜDM-nin əlavə 3,3 faiz yüksələ biləcəyi hesablanır.
İkinci dividend Naxçıvanın Azərbaycanın əsas iqtisadi məkanına daha səmərəli inteqrasiyasıdır. Azərbaycan-Ermənistan xətti vasitəsilə avtomobil və dəmir yolu əlaqəsinin yaradılması Naxçıvana gedib-gələn yük və sərnişin daşımalarının daha çevik təşkilinə imkan verə bilər. Eyni zamanda, Azərbaycan üçün bu, İran və Gürcüstan üzərindən mövcud marşrutlardan asılılığın müəyyən qədər diversifikasiyası deməkdir. TRIPP-in məhz bu baxımdan Azərbaycanın tranzit dayanıqlığını artıracağı qeyd olunur.
Üçüncü istiqamət logistika və xidmət sektorunun böyüməsidir. Yük sadəcə Azərbaycan ərazisindən keçəndə ölkə əsasən tranzit haqqı qazanır. Amma logistika mərkəzləri, anbarlar, gömrük, sığorta, ekspeditor, təmir, yanacaq, qablaşdırma və digər xidmətlər inkişaf etdikcə bir ton yükün yaratdığı əlavə iqtisadi dəyər artır. Dünya Bankı da Orta Dəhlizin sadəcə yükdaşıma xətti deyil, yerli investisiya, biznes və məşğulluq yaradan iqtisadi platformaya çevrilə biləcəyini vurğulayır.
Dördüncü dividend xarici investisiyanın artmasıdır. Sülh riski azaldıqca Azərbaycanın Cənubi Qafqazdakı uzunmüddətli infrastruktur layihələri üçün risk qiymətləndirməsi də dəyişə bilər. Bu, dəmir yolları, logistika terminalları, rəqəmsal infrastruktur, enerji və sənaye layihələrinə özəl kapitalın cəlb edilməsini asanlaşdıra bilər. Artıq beynəlxalq maliyyə institutlarının regionun bağlantı layihələrinə marağının artması müşahidə olunur; Aİ 2026-cı ildə Cənubi Qafqaz bağlantısı üçün 200 milyon avroya qədər qrant və 2 milyard avroya qədər investisiyanın səfərbər edilməsini nəzərdə tutan paket açıqlayıb.
Beşinci dividend enerji və kommunikasiya layihələrinin genişlənməsidir. Regional əlaqələrin açılması yalnız dəmir yolu və avtomobil yolu demək deyil. TRIPP çərçivəsində elektrik ötürmə xətti, fiber-optik bağlantılar və digər infrastruktur elementləri də nəzərdə tutulur. Belə layihələr Azərbaycanın enerji və rəqəmsal bağlantı imkanlarını daha geniş regional şəbəkəyə qoşmağa şərait yarada bilər.
Altıncı və bəlkə də ən vacib uzunmüddətli dividend Azərbaycanın tranzit ölkədən regional logistika mərkəzinə çevrilməsi imkanının güclənməsidir. Əgər Orta Dəhlizlə yanaşı, Ermənistan üzərindən yeni alternativ marşrut da işləsə, Azərbaycan həm Şərqdən Qərbə, həm də Şimal-Cənub istiqamətində daha çox marşrutun kəsişdiyi nöqtəyə çevrilə bilər. Bu isə ölkənin geoiqtisadi əhəmiyyətini artırmaqla yanaşı, nəqliyyat-logistika sektorunun qeyri-neft iqtisadiyyatındakı çəkisini yüksəldə bilər.
Burada daha bir mühüm məqam var: sülhün iqtisadi dividendi yalnız yeni gəlirlərin yaranması deyil, mövcud risklərin ucuzlaşmasıdır. Uzunmüddətli münaqişə şəraitində şirkətlər marşrut, sığorta, investisiya və təhlükəsizlik risklərini daha yüksək qiymətləndirirlər. Sülh və açıq sərhədlər bu risklərin bir hissəsini aradan qaldırdıqca daşımaların maya dəyəri, investisiya qərarlarının riski və regionda biznes aparma xərcləri aşağı düşə bilər.
Nəhayət, Azərbaycan-Ermənistan ticarətinin özünün yaranması da ayrıca dividenddir. 2026-cı ilin avqustunda yayılan üçtərəfli məlumatda Azərbaycanın Ermənistana tranzit məhdudiyyətlərini aradan qaldırdığı, bir il ərzində təxminən 60 min ton yükün hər iki istiqamətdə daşındığı və Azərbaycandan Ermənistana 20 min ton neft məhsulu göndərildiyi bildirilib. Bu, gələcəkdə məhdud tranzitdən daha geniş qarşılıqlı ticarətə keçidin artıq praktik elementlərinin formalaşdığını göstərir.
Yəni Azərbaycan üçün əsas iqtisadi dividend bir tranzit xəttindən əldə olunacaq pul deyil. Əsas məsələ Azərbaycanın daha çox marşrutun kəsişdiyi, yükün emal edildiyi, saxlanıldığı, sığortalandığı, maliyyələşdirildiyi və yenidən istiqamətləndirildiyi regional logistika və ticarət platformasına çevrilməsidir. Bu baş verərsə, sülh Azərbaycanın iqtisadiyyatına birbaşa tranzit gəlirindən daha böyük, uzunmüddətli əlavə dəyər gətirə bilər".