Bir vaxtlar nəyisə bilməyəndə axtarırdıq. İndi isə çox vaxt düşünməyə ehtiyac qalmadan soruşuruq.
Bir neçə saniyəyə mətn yazılır, şəkil hazırlanır, fikir formalaşdırılır, tərcümə edilir, hətta insanın demək istədiyi sözlər belə onun yerinə seçilir. Süni intellekt həyatımıza rahatlıq gətirib. Amma rahatlığın qəribə bir tərəfi var: insanı bəzi şeyləri özü etməyə ehtiyacdan da uzaqlaşdıra bilir.
Əvvəllər bir məktub yazmaq üçün insan oturub düşünürdü. Hansı sözü seçəcəyini, fikrini necə ifadə edəcəyini götür-qoy edirdi. İndi isə bir neçə cümlə yazıb “daha səmimi et”, “daha peşəkar yaz”, “qısalt” demək kifayətdir.
Əvvəllər hansısa sualın cavabını tapmaq üçün kitab açılırdı, insanlarla danışılırdı, araşdırılırdı. Bu prosesin özündə də bir şey var idi: düşünmək.
İndi cavabın sürəti o qədər artıb ki, bəzən sualın özü üzərində düşünməyə vaxt qalmır.
Əsl məsələ də burada başlayır.
Süni intellekt insanın yerinə düşünmək üçün yaradılmayıb. Amma insan rahatlıq axtardıqca ondan belə istifadə etməyə başlaya bilər. Hazır cavab, hazır fikir, hazır mətn, hazır görüntü... Bir müddət sonra insan öz beynini işlətməkdənsə, düzgün sorğu yazmağı daha vacib hesab edə bilər.
Bu, texnologiyanın günahı deyil. Məsələ ondan necə istifadə etdiyimizdir.
Çünki insanın bəzi bacarıqları var ki, onları heç bir alqoritmə tam həvalə etmək mümkün deyil.
Məsələn, hiss etmək.
Süni intellekt kədər haqqında çox gözəl mətn yaza bilər. Amma itkinin nə olduğunu yaşamır. Sevgi haqqında yüzlərlə cümlə qura bilər. Amma darıxmağı bilmir. Bir insanın susmasındakı mənanı izah edə bilər, amma həmin sükutun içində oturmur.
İnsan olmaq da bir qədər budur.
Hər şeyi bilmək deyil, bəzi şeyləri yaşamaq.
Bəzən bir cavabı dərhal tapmamaq da lazımdır. Çünki axtarışın özü insanı dəyişir. Bəzən bir fikri səhv qurmaq, sonra düzəltmək lazımdır. Çünki insan öz fikrini belə formalaşdırır. Bəzən bir mətni saatlarla yazmaq lazımdır. Çünki sözləri seçdikcə insan əslində özünü də tanıyır.
Ən təhlükəli unutqanlıq yaddaşın zəifləməsi deyil. İnsan öz düşüncəsinə ehtiyac olmadığını düşünməyə başlayanda yaranır.
Telefonun yaddaşı dolduqca faylları silirik. Amma insanın yaddaşı yalnız məlumatlardan ibarət deyil. Uşaqlıqdan qalan bir qoxu, kiminsə dediyi bir cümlə, ilk uğursuzluq, gözlənilməz bir sevinc, illər əvvəl oxunan bir kitabın yaratdığı hiss də yaddaşdır.
Süni intellekt bizə məlumatı xatırlada bilər. Amma həmin məlumatın bizim üçün nə ifadə etdiyini müəyyənləşdirə bilməz.
Ona görə də süni intellekt dövründə insanın ən böyük ehtiyacı daha çox texnologiya deyil. Özünə ayırdığı vaxtdır.
Heç bir axtarış sistemi olmadan düşünmək. Heç bir hazır cavab almadan qərar vermək. Bəzən telefonsuz gəzmək. Bir insanla ekrana baxmadan söhbət etmək. Bir kitabı tələsmədən oxumaq. Öz cümlələrini başqasına düzəltdirmədən yazmaq.
Çünki texnologiya nə qədər ağıllanırsa, insanın öz ağlını qoruması bir o qədər vacib olur.
Gələcəyin əsas sualı bəlkə də “Süni intellekt nələri bacaracaq?” olmayacaq.
Əsas məsələ insanın özünün nələri etməyə davam edəcəyidir.
Çünki maşınlar getdikcə daha çox işi bizim yerimizə görə bilər. Amma insanın özünə ehtiyacı heç vaxt texnologiyanın həll edə biləcəyi problemə çevrilməməlidir.