Texnologiyanın inkişafı insanları bir-birinə daha da yaxınlaşdırıb. Artıq dünyanın hansı nöqtəsində olmağımızdan asılı olmayaraq saniyələr ərzində istədiyimiz şəxslə danışa, görüntülü əlaqə saxlaya, mesajlaşa və onun gündəlik həyatından xəbərdar ola bilirik. Sosial şəbəkələr isə bu əlaqələri daha da genişləndirib. İnsanların ətrafında yüzlərlə, hətta minlərlə virtual tanış və izləyici ola bilir. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, müasir dövrdə getdikcə daha çox insan özünü tənha hiss etdiyini deyir.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Burada ortaya maraqlı bir paradoks çıxır: İnsanlar heç vaxt olmadığı qədər bir-biri ilə əlaqədə olduqları halda niyə özlərini daha çox tənha hiss edirlər?
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, dünyada təxminən hər altı nəfərdən biri tənhalıq hissi yaşayır. Xüsusilə gənclər arasında vəziyyət diqqət çəkir. 13–29 yaş aralığında olan insanların təxminən 17–21 faizi özünü tənha hiss etdiyini bildirir. Bu isə göstərir ki, tənhalıq artıq yalnız yaşlı insanlarla əlaqələndirilə biləcək problem deyil. Əksinə, həyatının ən sosial dövründə olması gözlənilən gənclər də bu hissi ciddi şəkildə yaşayırlar.
Əslində tənhalıqla tək qalmaq eyni anlayış deyil. İnsan bəzən tək qalmağı özü seçə bilər və bundan zövq ala bilər. Tənhalıq isə daha fərqli hissdir. İnsan ətrafında çoxlu adam olduğu halda belə özünü heç kim tərəfindən başa düşülməyən, dinlənilməyən və emosional baxımdan uzaq hiss edə bilər. Yəni məsələ insanın ətrafında neçə nəfərin olması deyil, həmin insanlarla qurduğu münasibətin nə qədər mənalı olmasıdır.
Bu gün sosial şəbəkələr də münasibət anlayışını müəyyən qədər dəyişib. Bir insanın paylaşımını bəyənmək, onun hekayəsinə baxmaq və ya bir neçə saniyəlik mesaj yazmaq ünsiyyətin bir formasıdır. Amma bunların heç biri hər zaman real emosional yaxınlığı əvəz etmir. İnsan bəzən gün ərzində onlarla şəxslə yazışa, yüzlərlə paylaşım görə bilər, amma günün sonunda içində danışmaq istədiyi heç kimin olmadığını hiss edə bilər.
Məhz buna görə sosial şəbəkədə dostların və izləyicilərin çoxluğu insanın real sosial çevrəsinin güclü olduğunu göstərmir. Çünki münasibətlərin sayı ilə keyfiyyəti arasında ciddi fərq var. İnsanın minlərlə virtual tanışı ola bilər, amma çətin günündə zəng edə biləcəyi bir neçə yaxın insanının olması daha böyük sosial dəstək deməkdir.
Digər tərəfdən, sosial şəbəkələri tənhalığın yeganə səbəbi kimi göstərmək də düzgün olmaz. ÜST sosial əlaqələrə təsir edən amillər arasında sosial və iqtisadi şərait, yaşayış mühiti, gəlir səviyyəsi, münasibətlər və insanların gündəlik həyatda qarşılaşdığı müxtəlif çətinlikləri də qeyd edir. Sosial əlaqələrin zəifləməsi isə sağlamlığa, psixoloji vəziyyətə, təhsil və əmək fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Məsələnin başqa bir tərəfi də şəhər həyatıdır. Müasir şəhərlərdə insanlar fiziki olaraq bir-birinə çox yaxındır. Eyni binada yaşayır, eyni liftə minir, eyni avtobusdan istifadə edir, eyni kafedə otururlar. Amma bütün bu yaxınlığa baxmayaraq, çox vaxt bir-birlərini tanımırlar. İnsanların görüşə, söhbət edə və birlikdə vaxt keçirə biləcəyi məkanların olması buna görə mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Parklar, kitabxanalar, ictimai meydanlar, idman və mədəniyyət mərkəzləri, müxtəlif icma fəaliyyətləri insanların bir-biri ilə təbii şəkildə əlaqə qurmasına imkan yaradır. ÜST də sosial əlaqələrin gücləndirilməsində belə ictimai məkanların və icma imkanlarının əhəmiyyətini vurğulayır.
Bəzən isə tənhalığın qarşısını almaq üçün böyük dəyişikliklərə ehtiyac olmur. Bir dostla telefon danışığı, qonşu ilə söhbət, birlikdə gəzinti, hansısa kursa və ya sosial fəaliyyətə qoşulmaq belə insanın sosial əlaqələrini gücləndirə bilər. Əsas məsələ insanın sadəcə ünsiyyətdə olması yox, özünü həmin münasibətin içində dəyərli və eşidilmiş hiss etməsidir.
Müasir dövrdə qarşıda duran əsas sual da bəlkə budur: Texnologiya bizi həqiqətən bir-birimizə yaxınlaşdırıb, yoxsa sadəcə bir-birimizə çatmağı asanlaşdırıb?
Çünki insanın sosial ehtiyacı yalnız mesajlaşmaqdan və ekranda bir-birini görməkdən ibarət deyil. İnsan dinlənilmək, anlaşılmaq, dəstək görmək və aid olduğu bir mühitin olduğunu hiss etmək istəyir.
Bəlkə də bu səbəbdən XXI əsrin ən böyük paradokslarından biri budur: əlaqə saxlamaq heç vaxt bu qədər asan olmayıb, amma həqiqi bağ qurmaq bəzən heç vaxt olmadığı qədər çətinləşib.
Ayşən Vəli