Azərbaycanın Daşkənddəki səfiri Rəşad Məmmədov Prezident İlham Əliyevin 23 avqustda Özbəkistana başlayacaq dövlət səfəri ərəfəsində “Dünya” AA-nın müxbirinə eksklüziv müsahibə verib.
– Cənab səfir, yüksək səviyyəli münasibətlərin dinamikasını necə qiymətləndirirsiniz və Özbəkistan ilə Azərbaycan arasındakı müttəfiqlik münasibətləri qarşılıqlı əməkdaşlığa necə təsir edir?
– Prezident İlham Əliyevin dövlət səfəri son bir neçə ildə Özbəkistan və Azərbaycan arasında on beşinci yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərdir. Bu göstəricinin özü Özbəkistanın Azərbaycan üçün nə qədər vacib olduğunu göstərir. Ortaq ənənələrimiz, mədəniyyətimiz, dəyərlərimiz, ortaq maraqlarımız və gələcək üçün strateji planlarımız münasibətlərimizi belə yüksək səviyyədə - müttəfiqlik səviyyəsində inkişaf etdirməyimizi tələb edir.
Ölkələrimiz arasında münasibətlər bütün sahələrdə - iqtisadiyyat, investisiya, ticarət, elm, mədəniyyət, təhsil, rəqəmsallaşdırma sahələrində inkişaf edir. Nəqliyyat, logistika və yük daşımaları da ən vacib sahələrdəndir. Bu cür münasibətlər ölkələrimiz arasında qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın inkişafına xidmət edir.
İki ölkənin iqtisadiyyatı bir-birini bir çox cəhətdən tamamlayır. Müstəqillik illərində Azərbaycan nəqliyyat və logistika layihələrinə böyük sərmayə qoyub. Bu gün yaradılan imkanlar Özbəkistan da daxil olmaqla, Orta Asiya ölkələri üçün yeni perspektivlər açır.
Özbəkistan xalqımıza ruhən çox yaxındır. Musiqimiz demək olar ki, eynidir, dillərimiz yaxındır, insanlar ünsiyyətdə bir-birini başa düşürlər. Bu, xalqlarımız arasında münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsi üçün müəyyən sosial ehtiyac yaradır.
Özbəkistanın iqtisadi inkişaf və əhali artımı baxımından Orta Asiyada lider mövqe tutması beynəlxalq reytinq agentliklərinin proqnozları ilə də təsdiqlənir. Öz növbəsində, Azərbaycan Qafqazın aparıcı ölkələrindən biridir. İnanıram ki, ölkələrimizin əməkdaşlığı və unikal siyasəti ölkələrimizin daha da inkişafına əhəmiyyətli təkan verəcək. Eyni zamanda, bu cür münasibətlər regiondakı digər ölkələr üçün yeni perspektivlər yaradacaq və Azərbaycan və Özbəkistanın Avropa və Asiya ölkələri üçün siyasi əhəmiyyətini daha da artıracaq.
Biz, Azərbaycan və Özbəkistan, güclü ölkələrik. Deyə bilmərəm ki, Azərbaycan nəhəng bir dövlətdir. Biz kompakt bir ölkəyik. Lakin bir dövlətin gücü onun ərazisi və əhalisi ilə deyil, beynəlxalq münasibətlərdəki təsiri, təhlükəsizliyi, ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə müəyyən edilir. Bu, həm də qonşuları və beynəlxalq birliyin digər üzv dövlətləri ilə qarşılıqlı faydalı münasibətlər qurmaq qabiliyyəti ilə ölçülür.
Bu gün Azərbaycanın böyük maliyyə resursları ehtiyatı və Avropa, Asiya, Amerika və Afrikanın əsas ölkələri ilə qarşılıqlı faydalı iqtisadi əlaqələri var.
Özbəkistan həm də özünü təmin edən, müstəqil bir ölkədir. Özbək xalqı bu gün uğurla inkişaf edən bir dövlət qurub. 2016-cı ildən bəri Özbəkistanın inkişaf tarixində yeni bir səhifə açılıb. Ölkə qapılarını bütün dünyaya, o cümlədən Azərbaycana açıb.
Məhz Özbəkistan Prezidenti, hörmətli Şavkat Mirziyoyevin rəhbərliyi altında ölkə yüksək templə inkişaf etməyə başladı və iqtisadiyyat, siyasət, təhsil, tibb, humanitar və sosial sahələrdə modernləşmə prosesi təmin edildi. Bu, asan deyil, amma siz bunu etdiniz.
Özbəkistan xarici investisiyalar üçün cəlbedici bir ölkəyə çevrildi. Dünyanın hər yerindən, o cümlədən Azərbaycandan iş adamları ölkə iqtisadiyyatına investisiya qoymaq üçün buraya gəlirlər. Prezidentlərimiz arasında dostluq münasibətləri investorlar üçün siyasi təminatdır.
– Ölkələrimiz arasında ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq əhəmiyyətli dərəcədə genişlənir. Sizcə, qarşılıqlı ticarətin artırılmasında hansı sahələr vacibdir?
– Biz sərəncamımızda olan təbii sərvətlərdən istifadədən tutmuş sənaye məhsullarının istehsalına qədər bütün sahələri inkişaf etdiririk. Prezidentlər ölkələrimiz arasında ticarət həcmini 2030-cu ilə qədər bir milyard dollara çatdırmaq vəzifəsi qoyublar. İnanıram ki, bu məqsədə mütləq nail olunacaq. Qarşıya qoyulmuş məqsədə çatmaq üçün bütün imkanlarımız var.
Azərbaycan və Özbəkistan iqtisadiyyatlarını və ədliyyə sistemlərini sürətlə islah edir və xarici investisiyaların cəlb edilməsi üçün əlverişli şərait yaradır. 2024-cü ildə Özbəkistan və Azərbaycan ərazilərində yeni layihələrə investisiya qoymaq üçün 500 milyon dollar kapitalı olan birgə fond yaradılıb. Fond uğurla fəaliyyət göstərir. Bir çox sahələrdə layihələr artıq maliyyələşdirilib və həyata keçirilir. Bu iş gələcəkdə də davam etdiriləcək.
Ticarət və iqtisadi əlaqələrin inkişafı ilə yanaşı, əməkdaşlığımızın əsas sahəsi olan nəqliyyat və logistika sektorunu genişləndirmək lazımdır. Özbəkistanın coğrafi mövqeyini nəzərə alaraq, Cənub-Şərqi Asiyadan Avropaya Orta Dəhlizin ikinci marşrutunu həyata keçirə bilərik.
Birinci marşrut Çin, Qazaxıstan, Xəzər dənizindəki Aktau və Kurık limanlarından, Azərbaycandan keçəcək, daha sonra Qara dənizə və Türkiyəyə çatacaq. İkinci marşrut Özbəkistanla birlikdə həyata keçirilə bilər. O, Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan-Türkmənistan limanları-Bakıdakı Alot limanı marşrutu ilə, daha sonra isə Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu vasitəsilə Qara dəniz limanlarına və Türkiyəyə çatacaq.
TRIPP layihəsi həyata keçirildikdən sonra, Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə Bakı-Ermənistan-TRIPP dəhlizi-Azərbaycanın Naxçıvan şəhəri-İğdır-Türkiyənin Qars yolu ilə nəqliyyat və logistika əlaqələrini daha da genişləndirəcəyik. Beləliklə, nəqliyyat və logistika marşrutlarını şaxələndirəcəyik.
Özbəkistan böyük ticarət bazarına və 40 milyon nəfərə yaxınlaşan əhaliyə malik böyük bir ölkədir. Müstəqillik dövründə ölkə əhalisi təxminən 20 milyon idisə, bu gün 38 milyonu keçib. O dövrdə Azərbaycan əhalisi təxminən 7,5 milyon nəfər idisə, hazırda 10,5 milyondan çoxdur.
Orta Asiyanın dost və qardaş ölkələri ilə yanaşı, Azərbaycan və Özbəkistan əhalisi də ölkələrimizdə istehsal olunan mallar üçün yaxşı bir bazardır. Buna görə də qarşılıqlı ticarətin inkişafı üçün əlverişli imkanlar mövcuddur.
İqtisadi əməkdaşlığın digər vacib sahəsi enerjidir. Biz "Özbəknefteqaz" və Azərbaycan və Özbəkistanın neft-qaz sektorundakı elmi-tədqiqat institutlarının iştirakı ilə başqa bir şirkətlə birgə şirkət yaratmışıq. Onlar Özbəkistanda qaz və neft yataqlarının işlənməsi və geoloji kəşfiyyat işləri ilə məşğuldurlar. Ümid edirik ki, bu işlər uğurla davam etdiriləcək və effektiv nəticələr verəcək.
Digər bir istiqamət isə bərpa olunan mənbələrdən Avropanın premium bazarına elektrik enerjisinin istehsalı, nəqli və təchizatıdır. Qazaxıstan, Azərbaycan və Özbəkistan Xəzər dənizinin dibi ilə xüsusi kabel vasitəsilə Azərbaycana, daha sonra ölkəmiz vasitəsilə Türkiyəyə və ya Qara dənizə və Avropa bazarına elektrik enerjisinin nəqli ilə bağlı müvafiq müqavilə imzalayıblar.
Biz Qazaxıstan, Azərbaycan və Özbəkistanı bərpa olunan mənbələrdən elektrik enerjisi istehsalında böyük potensiala malik hesab edirik. Avropa ölkələri bizə etibar edir və bu cür layihələrin həyata keçirilməsində maraqlıdırlar. Əminəm ki, birgə səylərimiz sayəsində bizi yeni genişmiqyaslı layihələr gözləyir.
– Özbəkistan və Azərbaycanı təkcə siyasi və iqtisadi maraqlar deyil, həm də tarixi və mədəni əlaqələr birləşdirir. Yaxın gələcəkdə mədəni və humanitar istiqamətdə daha hansı layihələrin həyata keçirilməsi gözlənilir?
– Daşkənddəki ölkəmizin səfirliyinin nəzdində Heydər Əliyev adına Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi fəaliyyət göstərir. Bu qurum mühüm və nəcib işlər görür. Xüsusilə, mərkəz müxtəlif konsertlər, sərgilər, təhsil proqramları, o cümlədən Azərbaycan dili və rəqs kursları təşkil edir.
Düşünürəm ki, mədəni əlaqələri inkişaf etdirmək çox vacibdir. Üstəlik, biz onları nəinki inkişaf etdirəcəyik, həm də ortaq mədəniyyətimizin unudulmasına imkan verməyəcəyik. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, əcdadlarımız birdir, biz bir-birimizə çox yaxınıq. Bizim ortaq dəyərlərimiz, oxşar ailə ənənələrimiz və adətlərimiz var. Bütün bunları qorumaq olduqca vacibdir.
Biz tibb, poeziya, ədəbiyyat, şəhərsalma və memarlığı inkişaf etdirənlərin davamçılarıyıq. Bu irsi unutmamışıq və nəsildən-nəslə ötürməliyik.
Biz Azərbaycanda özbək musiqisini maraqla dinləyirik. Ölkəmizdə Özbəkistan Mədəniyyəti Günləri böyük təntənə ilə qeyd olunur. Xalqımız bu mədəniyyəti yaxın və əziz hesab edir və onun əksini onda görür.
Əgər xalqlar mədəni cəhətdən yaxındırsa, əgər azərbaycanlılar özbək mədəniyyətini, adət-ənənələrini öz mədəniyyətləri kimi qəbul edirlərsə, onda Özbəkistan əhalisi bizim üçün 38 milyon deyil, 48,5 milyon olacaq, o cümlədən 10 milyondan çox Azərbaycanlı da daxil olmaqla, Azərbaycanda yaşayır. Eyni şey Azərbaycana da aiddir, biz 10,5 milyon deyilik, amma özbək qardaşlarımızla birlikdə 48,5 milyonuq.
Bu yaxınlarda Bakının mərkəzində beş hektarlıq ərazidə "Özbəkistan" parkının tikintisinin təməl daşı qoyuldu. Bu, çox vacibdir. Bu parka gələnlər özlərini Özbəkistanda hiss edəcəklər. Orada restoranlar, kafelər tikiləcək, Özbəkistanı xatırladan yeməklər, milli mədəniyyət və musiqi olacaq.
Öz növbəsində, Özbəkistanda da oxşar "Azərbaycan" parkının açılması gözlənilir. Beləliklə, buraya gələn insanlar simvolik olaraq özlərini Azərbaycanda hiss edəcəklər.
Eyni zamanda, bir çox birgə layihələr həyata keçirilir. Son illərdə Azərbaycan və Özbəkistan qeyri-hökumət təşkilatları arasında əməkdaşlıq daha da aktivləşib. Onlar birgə layihələr həyata keçirirlər: bəzi tədbirlər Azərbaycanda, bəziləri isə Özbəkistanda keçirilir.
Özbək yazıçılarının bir çox əsərləri Azərbaycan dilinə, Azərbaycan yazıçı və şairlərinin əsərləri isə özbək dilinə tərcümə olunur.
Özbəkistanda geniş ictimaiyyət nümayəndələrinin Azərbaycanı daha yaxşı tanıması üçün müxtəlif turizm layihələri və işgüzar səfərlər təşkil edirik. Öz növbəsində, Azərbaycandan Özbəkistana cavab səfərləri də təşkil olunur.
– Ötən ilin noyabr ayında Daşkənddə Orta Asiya dövlətlərinin liderləri Məşvərət Görüşləri formatına tamhüquqlu iştirakçı kimi qoşulmaq qərarını dəstəklədilər. Bu qərarın əhəmiyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
– C5 formatı çox maraqlı bir formatdır. Mərkəzi Asiya dövlətləri Azərbaycan üçün hər cəhətdən - ticarət, iqtisadi, mədəni və tarixi baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Əgər kimsə Xəzər dənizinin bizi ayırdığını düşünürsə, mən bunun əksini deyərdim: Xəzər dənizi bizi birləşdirir. O, ölkələrimiz arasında tikanlı məftillərin çəkilməsinə belə imkan vermir. Bugünkü texnologiyalar, Xəzər dənizinin və ticarət donanmasının imkanları elə şərait yaradır ki, heç kim aramızda nəhəng bir su hövzəsinin olduğunu hiss etmir. Əksinə, bu, ölkələrimizi birləşdirən kiçik bir dənizdir.
Bu mənada, Azərbaycan Mərkəzi Asiya regionunun bir hissəsidir və Mərkəzi Asiyanın Avropaya açılan qapısıdır. Orta Dəhliz, Transxəzər beynəlxalq nəqliyyat marşrutu və Mərkəzi Asiya ölkələrindən keçən digər marşrutlar Azərbaycanda birləşir. Mərkəzi Asiya ölkələri Azərbaycan limanları, dəmir yolları və avtomobil yolları vasitəsilə Şərqi və Qərbi Avropa ölkələri və Türkiyə ilə əlaqə qurur.
Mənim fikrimcə, Mərkəzi Asiya ölkələri olmadan Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu tam olmayacaq. Eyni zamanda, Mərkəzi Asiya ölkələrinin dəmir yolu, avtomobil və logistika infrastrukturu, eləcə də dəniz limanları Azərbaycanın infrastrukturu olmadan öz potensialını tam şəkildə reallaşdıra bilməz. Bu baxımdan biz bir-birimizi tamamlayırıq.
Buna görə də, Azərbaycanı “Mərkəzi Asiya + Azərbaycan” formatında əməkdaşlığa dəvət etmək hamı - Azərbaycan, Özbəkistan və regionun digər ölkələri üçün eyni dərəcədə maraq kəsb edir.
SİA (Tərcümə)