...Amerikanın “The New York Times” qəzeti “Taliban” hərəkatının ABŞ-a münasibətində nəzərəçarpacaq bir dəyişikliyə diqqət çəkir.
Amerika qoşunlarının Əfqanıstandan çıxarılmasından və hərəkatın hakimiyyətə qayıtmasından beş il sonra “Taliban” Vaşinqtonun ölkəyə yenidən daxil olmasını istəyir - lakin tamamilə fərqli bir formada: diplomatik iştirak və iqtisadi investisiya ilə, hərbi kontingent olmadan.
SİA xəbər verir ki, qəzetin məlumatına görə, bu yanaşma Əfqanıstan xarici işlər naziri vəzifəsini icra edən Əmir Xan Müttaqinin açıqlamalarında xüsusilə aydın görünürdü.
O, ABŞ-ı Kabildəki səfirliyini yenidən açmağa və ölkədə diplomatik iştirakını qorumağa, eləcə də iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə, o cümlədən mədən və infrastruktur sahələrinə - əsasən mədənlərə, bəndlərə və yollara investisiya qoymağa çağırdı.
Müttəqi bu təşəbbüsü iki ölkə arasındakı münasibətlərdə müharibə və qarşıdurma əvəzinə qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlığa əsaslanan “yeni fəslin” başlanğıcı kimi təqdim edir, qəzet jurnalist Eliane Peltierin məqaləsində yazır.
Beynəlxalq təcriddən çıxmaq...
The New York Times" qəzeti Talibanın təşəbbüsünü hərəkatın 2021-ci ildə hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra yaşadığı beynəlxalq təcriddən çıxmaq üçün daha geniş cəhdi ilə əlaqələndirir.
“Taliban” diplomatik və iqtisadi əlaqələri gücləndirib, Rusiya və Orta Asiya ölkələri ilə münasibətləri möhkəmləndirib, ticarət müqavilələri bağlayıb və Fars körfəzi dövlətləri ilə əlaqələr qurub.
Bundan əlavə, onlar bir neçə Avropa ölkəsi ilə Əfqan miqrantlarının deportasiyası ilə bağlı əməkdaşlıq edirlər.
Vaşinqtonda ciddi maneələr...
...Qəzetin məlumatına görə, “Taliban”, xüsusən də Donald Tramp administrasiyasının sövdələşmələrə, kommersiya və iqtisadi maraqlara verdiyi əhəmiyyət nəzərə alınmaqla, Vaşinqtonla münasibətlərin bərpasını tarixinin ən böyük diplomatik nailiyyəti hesab edir.
Buna görə də, hərəkat özünü ABŞ-a təhlükəsizlik və sabitliyi təmin edə bilən və xarici investisiyalar üçün əlverişli şərait yarada bilən bir hökumət kimi təqdim etməyə çalışır.
Lakin qəzetin məlumatına görə, bu istək Vaşinqtondakı ciddi maneələr tərəfindən əngəllənir.
ABŞ administrasiyası hələ də “Taliban”la münasibətləri normallaşdırmaq istəyini nümayiş etdirməyib.
Bundan əlavə, Vaşinqton bu yaxınlarda iki tərəf arasındakı məsafəni daha da artıran addımlar atıb. ABŞ Talibanla hər hansı bir qarşılıqlı əlaqəni terrorizmə qarşı mübarizə və insan hüquqları məsələləri ilə əlaqələndirir.
Bu arada, hərəkat təhsildə qadınlara və qızlara geniş məhdudiyyətlər tətbiq etməyə davam edir.
Qəzet həmçinin qeyd edir ki, Vaşinqton əvvəllər “Taliban” tərəfindən irəli sürülən bir sıra tələbləri rədd edib.
Öz növbəsində, hərəkat Prezident Trampın Baqram hava bazasına Amerika nəzarətinin qaytarılması və qoşunların çıxarılmasından sonra Əfqanıstanda qalan Amerika silahlarının qaytarılması da daxil olmaqla tələblərini yerinə yetirə bilməyib.
ABŞ-ın iddia etdiyi kimi, “Taliban” tərəfindən saxlanılan Amerika vətəndaşının taleyi ayrı bir məsələ olaraq qalır. Hərəkat bunu inkar edir. Eyni zamanda, Taliban Vaşinqtonu amerikalıların geri qayıtmasının Amerika qoşunlarının geri qayıtması demək olmadığına inandırmağa çalışır.
“The New York Times” qəzetinin sitat gətirdiyi Müttaqinin sözlərinə görə, əfqanlar öz ərazilərində xarici qoşunların olmasını qəbul etmirlər.
O, Əfqanıstan işlərinə xarici müdaxilənin uzun tarixinə istinad edir. Buna görə də Taliban hərbi bazalara deyil, səfirliklərə, investisiyalara və ticarətə əsaslanan bir modelə üstünlük verir.
Strateji mineral ehtiyatlar…
Qəzet, əsasən Əfqanıstanın mineral ehtiyatlarına, “Taliban”ın təklifinin iqtisadi komponentinə xüsusi diqqət yetirir.
Qəzetin məlumatına görə, Əfqanıstanda böyük həcmdə istifadə olunmamış litium, mis və dəmir filizi ehtiyatları, eləcə də ABŞ-ın strateji əhəmiyyətli minerallar hesab etdiyi nadir torpaq elementləri var.
…“The New York Times” qəzeti ABŞ-ın əvvəlki təcrübəsini xatırladır. 2004-2021-ci illər arasında Vaşinqton Əfqanıstanın mədən sənayesini inkişaf etdirmək cəhdlərinə təxminən 1 milyard dollar xərcləyib, lakin nəzərəçarpacaq nəticələr əldə edə bilməyib.
Bu gün “Taliban” hökuməti artıq beynəlxalq şirkətlərlə mədən sektorunda investisiya müqavilələri bağlamağa başlayıb.
Bu, hərəkatın ölkənin təbii sərvətlərindən xarici kapitalı cəlb etmək üçün istifadə etmək istəyini nümayiş etdirir. Lakin “Taliban”ın ABŞ ilə münasibətlər qurmaq istəyi yalnız iqtisadiyyatla məhdudlaşmır.
Qəzetin məlumatına görə, hərəkat bir sıra dövlətlərlə münasibətlərdə müəyyən irəliləyiş əldə edib və bəzi Avropa ölkələri onunla daha praqmatik şəkildə - əsasən miqrasiya və rədd edilmiş Əfqan sığınacaq axtaranların, eləcə də məhkum edilmiş cinayətkarların deportasiyası məsələləri ilə bağlı - əlaqə saxlamağa başlayıblar.
Qəzet qeyd edir ki, Əfqanıstan və Avropa diplomatları arasında artıq görüşlər keçirilib ki, bu da “Taliban”ın hakimiyyətə qayıtmasından sonrakı ilk illərdə xarakterik olan siyasi təcridin tədricən aradan qaldırılmasını göstərə bilər.
Lakin bu yaxınlaşma hələ ki, “Taliban” hökumətinin rəsmi beynəlxalq tanınması demək deyil. Avropa dövlətləri hələ də hərəkatın administrasiyasını Əfqanıstanın qanuni hökuməti kimi tanımır və Talibanın özü bir neçə mühüm beynəlxalq strukturdan kənarda qalır.
Və yeri gəlmişkən, “Taliban”dan siyasət dəyişikliyi istəyən Vaşinqton, hələ ki, qayıtmağa tələsmir…
Əli Babayev