Son illərdə gənc ailələr arasında ayrıca yaşamaq meyli daha da güclənib. Əgər əvvəlki dövrlərdə bir neçə nəslin eyni evdə yaşaması geniş yayılmış ailə modeli hesab olunurdusa, hazırda gənclərin əksəriyyəti evlilik həyatına müstəqil şəkildə başlamağa üstünlük verir. Bu istək daha çox gəlin namizədləri tərəfindən irəli sürülür. Hətta bəzi hallarda qızlar nişanlılıq və ya münasibət mərhələsində belə gələcəkdə ayrıca yaşamaq istəklərini açıq şəkildə ifadə edirlər.
Bəs bu tendensiyanın arxasında hansı sosial və psixoloji amillər dayanır?
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb.
Ailə modelinin dəyişməsi
Sosioloji araşdırmalar göstərir ki, dünyada geniş ailə modelindən nüvə ailə modelinə keçid sürətlənir. Nüvə ailə dedikdə yalnız ər, arvad və uşaqlardan ibarət ailə nəzərdə tutulur. Urbanizasiya, qadınların əmək bazarında iştirakının artması, fərdi həyat tərzinin güclənməsi və şəxsi sərhədlərə verilən əhəmiyyət bu dəyişiklikdə mühüm rol oynayır.
Gənc ailələrin ayrıca yaşamaq istəyi daha çox şəxsi məkan, müstəqil qərarvermə və ailədaxili münasibətlərin formalaşması ilə bağlıdır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, evliliyin ilk illərində cütlüyün bir-birini daha yaxşı tanıması və ailə daxilində rolların müəyyənləşdirilməsi üçün müstəqil yaşayış müəyyən üstünlüklər yarada bilər.
Gəlin-qayınana münasibətlərində konfliktlərin səbəbləri
Nəsillərarası dəyər fərqləri
Müxtəlif yaş qruplarına aid insanların ailə, məişət, uşaq tərbiyəsi və sosial münasibətlərlə bağlı baxışları fərqli ola bilər. Bu fərqlər bəzən gündəlik həyatın müxtəlif sahələrində fikir ayrılığı yaradır.
Araşdırmalar göstərir ki, iki fərqli nəsli təmsil edən insanların eyni məkanı paylaşması qarşılıqlı anlaşma tələb edir. Şəxsi sərhədlərin qorunmaması isə konflikt riskini artırır.
Həddindən artıq himayədarlıq
Psixologiyada valideynlərin övlad üzərində həddindən artıq nəzarəti və himayədarlığı ailədaxili münasibətlərə təsir edən amillərdən biri hesab olunur. Bəzi analar oğullarına qarşı güclü himayədarlıq hiss etdikləri üçün yeni ailənin formalaşmasına uyğunlaşmaqda çətinlik çəkə bilirlər.
Bu vəziyyət gəlin və qayınana arasında münasibətlərə təsir göstərə bilər.
Rol bölgüsünün qeyri-müəyyənliyi
Ailə münasibətlərində ən çox mübahisə yaradan məsələlərdən biri də ailə üzvlərinin rol və məsuliyyətlərinin dəqiq müəyyən edilməməsidir.
Əgər ailə daxilində qərarvermə, məişət işləri, şəxsi sərhədlər və qarşılıqlı gözləntilər əvvəlcədən aydınlaşdırılmayıbsa, bu, anlaşılmazlıqlara səbəb ola bilər.
Xidmət gözləntiləri
Ənənəvi ailə modelində gəlinin üzərinə düşən məişət və xidmət öhdəlikləri müasir ailə münasibətlərində dəyişməyə başlayıb. Lakin bəzi ailələrdə əvvəlki gözləntilər qalmaqda davam edir.
Sosioloqlar qeyd edirlər ki, qarşılıqlı gözləntilərin uyğun gəlməməsi ailədaxili gərginlik yarada bilər.
Uşaq tərbiyəsində fikir ayrılığı
İşləyən qadınların uşaqların baxımında nənə və babaların dəstəyindən istifadə etməsi geniş yayılmış haldır. Lakin uşağın tərbiyəsi ilə bağlı fərqli baxışlar da mübahisələrə səbəb ola bilər.
Müasir valideynlər daha çox yeni pedaqoji yanaşmalara üstünlük verərkən, yaşlı nəslin ənənəvi baxışları fərqli ola bilər. Bu fərqlər bəzən ailədaxili gərginlik yaradır.
Kişinin rolu niyə vacibdir?
Ailə psixologiyasında qeyd olunur ki, evlilikdə tərəflər arasında balansın qorunması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə gəlin-qayınana münasibətlərində kişinin məsuliyyətli və balanslı mövqe tutması ailədaxili münasibətlərin sağlam inkişafına təsir göstərir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, kişi həm valideynlərinə hörmət etməli, həm də yaratdığı ailənin sərhədlərini düzgün müəyyənləşdirməlidir. Problemlərin açıq ünsiyyət yolu ilə həll olunması və tərəflərin qarşılıqlı hörmət prinsiplərinə əməl etməsi münaqişələrin azalmasına kömək edə bilər.
Müasir dövrdə gənclərin ayrıca yaşamaq istəyi təkcə gəlin-qayınana münasibətləri ilə bağlı deyil. Bu tendensiya cəmiyyətdə ailə modelinin dəyişməsi, fərdi həyat tərzinin güclənməsi və şəxsi sərhədlərə verilən önəmin artması ilə əlaqədardır.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ailədaxili münasibətlərdə əsas amillər qarşılıqlı hörmət, sağlam ünsiyyət, rol bölgüsünün düzgün müəyyənləşdirilməsi və nəsillər arasında anlaşmanın formalaşdırılmasıdır. Bu prinsiplər qorunduğu halda, həm birgə, həm də ayrıca yaşayan ailələrdə sağlam münasibətlər qurmaq mümkündür.
Ayşən Vəli