16 yaşadək uşaqların müəyyən sosial şəbəkələrdə fərdi hesab yaratmasına məhdudiyyət qoyulması Azərbaycanda rəqəmsal təhlükəsizlik siyasətinin yeni mərhələsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu addımın perspektivi yalnız sosial şəbəkələrdən istifadənin yaş baxımından tənzimlənməsi ilə məhdudlaşmır. Qarşıdakı dövrdə əsas məsələ yeni mexanizmin səmərəli tətbiqi, uşaqların hüquqlarının qorunması və rəqəmsal savadlılığın daha da yüksəldilməsidir.
İlk növbədə, yeni qaydaların tətbiqi uşaqların internet məkanında qarşılaşa biləcəyi risklərin azalmasına imkan yarada bilər. Yaşa uyğun olmayan məzmun, kiberzorakılıq, manipulyativ materiallar və şəxsi məlumatların təhlükəsizliyi ilə bağlı problemlərin qarşısının alınması istiqamətində daha sistemli yanaşmanın formalaşması gözlənilir.
Digər mühüm perspektiv sosial şəbəkə platformalarının məsuliyyətinin artmasıdır. Yaşın müəyyənləşdirilməsi və istifadəçilərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün texniki mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi gələcəkdə rəqəmsal platformaların fəaliyyətində yeni standartların formalaşmasına səbəb ola bilər. Bu isə uşaqların müdafiəsi ilə yanaşı, bütövlükdə internet mühitində təhlükəsizlik mədəniyyətinin inkişafına xidmət edə bilər.
Yeni yanaşmanın digər mühüm nəticəsi valideynlərin rəqəmsal tərbiyədə rolunun güclənməsi olacaq. Valideyn nəzarətinin yalnız texniki vasitələrdən ibarət olmaması, uşaqlarla açıq ünsiyyət və maarifləndirmə ilə tamamlanması vacibdir. Uşaqların internetdən düzgün və məsuliyyətli istifadə vərdişlərinin formalaşdırılması uzunmüddətli perspektivdə ən mühüm nəticələrdən biri ola bilər.
Təhsil sisteminin də bu prosesdə rolu artacaq. Məktəblərdə rəqəmsal savadlılıq, kibertəhlükəsizlik, şəxsi məlumatların qorunması və sosial şəbəkələrdə məsuliyyətli davranış mövzularının daha geniş tədris olunması zərurəti yaranır. Beləliklə, hüquqi məhdudiyyətlə yanaşı, maarifləndirici mexanizmlər də gücləndiriləcək.
Perspektiv baxımından fərdi məlumatların qorunması məsələsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Uşaqların yaşının müəyyənləşdirilməsi üçün istifadə olunan texnologiyaların onların şəxsi məlumatlarının təhlükəsizliyinə xələl gətirməməsi mühüm şərtdir. Bu istiqamətdə şəffaflıq və etibarlı texniki həllər cəmiyyətin yeni mexanizmə inamını artıracaq.
Eyni zamanda, gələcəkdə texnologiyaların inkişafı yeni çağırışlar meydana çıxara bilər. Süni intellekt əsaslı platformaların, yeni sosial şəbəkələrin və müxtəlif rəqəmsal xidmətlərin geniş yayılması qanunvericiliyin də dövrün tələblərinə uyğun şəkildə təkmilləşdirilməsini zəruri edə bilər. Bu səbəbdən uşaqların rəqəmsal təhlükəsizliyi sahəsində çevik və davamlı hüquqi mexanizmlərin yaradılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu siyasətin ən mühüm perspektivlərindən biri də gələcək nəslin daha yüksək rəqəmsal savadlılıq səviyyəsinə malik olmasıdır. Məqsəd uşaqları texnologiyadan uzaqlaşdırmaq deyil, onları texnologiyadan təhlükəsiz və şüurlu istifadə etməyə hazırlamaqdır. Hüquqi məhdudiyyətlər, valideyn nəzarəti, məktəb maarifləndirməsi və platformaların məsuliyyəti bir-birini tamamladıqda daha sağlam rəqəmsal mühit formalaşdırmaq mümkün olacaq.
Nəticə etibarilə, 16 yaşadək uşaqların sosial şəbəkələrdə fərdi hesab yaratmasına qoyulan məhdudiyyətin əsas perspektivi rəqəmsal təhlükəsizliyin dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilməsidir. Bu addım düzgün və balanslı şəkildə tətbiq olunarsa, uşaqların internetdə qorunması, valideyn məsuliyyətinin artırılması, platformaların daha məsuliyyətli fəaliyyət göstərməsi və cəmiyyətin rəqəmsal savadlılığının yüksəldilməsi baxımından mühüm nəticələr verə bilər.Əsas hədəf isə aydındır: rəqəmsal dünyanın imkanlarından istifadə edən, lakin onun risklərindən qorunan təhlükəsiz və savadlı gənc nəsil formalaşdırmaq.
Təranə Paşayeva
Psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru, LOQOS Psixoloji və Nitq İnkişafı Mərkəzi-nin təsisçisi və rəhbəri