Onun sözlərinə görə, Naxçıvandan verilən mesajların xüsusi əhəmiyyət daşımasının əsas səbəbi də məhz budur:“Prezident İlham Əliyevin Naxçıvan Muxtar Respublikasına səfəri və Azərbaycan Televiziyasına verdiyi geniş müsahibə təkcə ölkənin bu qədim diyarının inkişafı ilə bağlı məsələlərin müzakirəsi kimi qiymətləndirilə bilməz. Dövlət başçısının səfər çərçivəsində səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın qarşıdakı dövr üçün siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və geostrateji prioritetlərinin bütöv mənzərəsini ortaya qoyur”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında deputat Jalə Əliyeva deyib.
Onun sözlərinə görə, Naxçıvandan verilən mesajların xüsusi əhəmiyyət daşımasının əsas səbəbi də məhz budur:
“Çünki Naxçıvan Azərbaycanın xəritəsində sadəcə muxtar respublika statusuna malik ərazi deyil. O, Azərbaycanın tarixi dövlətçilik yaddaşının mühüm mərkəzlərindən biri, Türkiyə ilə birbaşa sərhədə malik strateji məkan və bütövlükdə Cənubi Qafqazın nəqliyyat-kommunikasiya xəritəsində xüsusi mövqeyə malik regiondur.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində Zəngəzur dəhlizi məsələsinə xüsusi diqqət yetirməsi də təsadüfi deyil. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirəcək bu kommunikasiya xəttinin yaradılması Azərbaycanın çoxdankı strateji məqsədlərindən biridir. Bu məsələnin artıq siyasi niyyətdən real layihəyə çevrilməsi regionun gələcək inkişaf perspektivləri baxımından son dərəcə mühüm hadisədir.
Naxçıvanın Azərbaycanın geosiyasi strategiyasındakı yeri Naxçıvanın əhəmiyyətini yalnız onun coğrafi mövqeyi ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. Naxçıvan Azərbaycan dövlətçiliyinin tarixində mühüm rol oynayan, milli irsimizin, mədəniyyətimizin və dövlətçilik ənənələrimizin qorunduğu xüsusi bir məkandır.
Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfərinin siyasi və simvolik mənası da böyükdür. Səfər zamanı həm sosial layihələrin, həm infrastruktur obyektlərinin, həm sənaye və enerji layihələrinin diqqət mərkəzində olması göstərir ki, Naxçıvanın inkişafı dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biridir.
Daha mühüm məqam isə Naxçıvanın artıq Azərbaycanın yeni regional inkişaf modelinin mühüm halqalarından birinə çevrilməsidir.
Naxçıvanın 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Planın müzakirə olunması, şəhər infrastrukturunun yenilənməsi, nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi, yeni enerji layihələrinin həyata keçirilməsi, sənaye potensialının artırılması və sosial obyektlərin yaradılması bir-birindən ayrı proseslər deyil. Bunların hamısı vahid inkişaf strategiyasının tərkib hissələridir.
Bu yanaşma Naxçıvanın gələcəkdə yalnız inzibati və sosial baxımdan deyil, iqtisadi və logistika baxımından da daha böyük rol oynayacağını göstərir.
Müsahibənin ən mühüm istiqamətlərindən biri, şübhəsiz ki, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı mesajlardır. Azərbaycan uzun illərdir ki, ölkənin əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında birbaşa nəqliyyat əlaqəsinin yaradılmasının vacibliyini bəyan edir. 2020-ci ildən sonra yaranmış yeni geosiyasi reallıqlar isə bu məsələnin regional gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilməsinə səbəb olub. Prezident İlham Əliyev bu məsələnin Azərbaycanın təşəbbüsü olduğunu açıq şəkildə vurğulayır. Bu mövqenin mahiyyətində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və ölkənin bütün hissələri arasında nəqliyyat əlaqələrinin təmin olunması dayanır.
Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyəti yalnız Azərbaycan-Naxçıvan əlaqəsi ilə məhdudlaşmır. Bu dəhliz Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutlarının kəsişməsində yerləşən Azərbaycanın tranzit imkanlarını daha da genişləndirə bilər. Azərbaycan Prezidenti daha əvvəl də Zəngəzur dəhlizinin Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizlərinin mühüm hissəsinə çevriləcəyini bildirmişdi.
Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi gələcəkdə Azərbaycanın iqtisadi və geosiyasi çəkisini artıran mühüm vasitələrdən birinə çevrilə bilər.
Burada daha bir mühüm məqam var: kommunikasiya xəttinin açılması təkcə Azərbaycan üçün deyil, regionun bütün ölkələri üçün yeni iqtisadi imkanlar yarada bilər. Yükdaşımaların artması, ticarət əlaqələrinin genişlənməsi, logistika mərkəzlərinin yaradılması və yeni investisiya imkanlarının formalaşması Cənubi Qafqazın iqtisadi xəritəsini dəyişə bilər.
Başqa sözlə, Zəngəzur dəhlizi qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq və iqtisadi inteqrasiya layihəsi kimi nəzərdən keçirilə bilər.
Naxçıvanın Azərbaycan üçün əhəmiyyətini artıran əsas amillərdən biri onun Türkiyə ilə birbaşa sərhədinin olmasıdır. Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldiyi bir dövrdə Naxçıvanın nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi iki qardaş ölkə arasında əlaqələrin daha da dərinləşməsinə xidmət edir. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında birbaşa quru və dəmir yolu əlaqəsinin yaradılması Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı nəqliyyat bağlantısını da daha əlverişli vəziyyətə gətirə bilər. Bu isə yalnız ikitərəfli münasibətlər baxımından deyil, Türk dünyasının inteqrasiyası baxımından da mühüm nəticələr vəd edir. Bu gün Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə Azərbaycan arasında siyasi, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələri sürətlə inkişaf edir. Xəzər üzərindən Orta Dəhliz vasitəsilə Avropa ilə Asiya arasında yeni bağlantılar formalaşır. Zəngəzur istiqamətində nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi isə bu sistemə yeni və mühüm halqa əlavə edə bilər.
Beləliklə, Naxçıvanın əhəmiyyəti regional çərçivədən çıxaraq daha geniş Avrasiya nəqliyyat məkanına qədər uzanır. Cənab Prezidentin səfəri zamanı diqqət çəkən digər məqam Naxçıvanın inkişafının kompleks xarakter daşımasıdır.
Naxçıvanın gələcəyi yalnız yolların, binaların və sosial obyektlərin inşası ilə müəyyənləşmir. Müasir inkişaf modelinin əsasını enerji təhlükəsizliyi, sənayeləşmə, nəqliyyat, rəqəmsallaşma, turizm və insan kapitalının inkişafı təşkil edir. Bu baxımdan Naxçıvanda yeni günəş elektrik stansiyalarının yaradılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadə Naxçıvanın enerji potensialını artırmaqla yanaşı, Azərbaycanın yaşıl enerji siyasətinin regional miqyasda tətbiqinin nümunəsidir. Digər tərəfdən, Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması regionun iqtisadi potensialının artırılması baxımından mühüm addımdır. Sənaye parklarının əsas üstünlüyü yalnız yeni müəssisələrin yaradılması deyil. Burada məqsəd istehsal zəncirlərinin formalaşdırılması, yeni iş yerlərinin açılması, yerli sahibkarlığın inkişafı və regionun iqtisadi özünəyetərliliyinin gücləndirilməsidir.
Beləliklə, Naxçıvanın inkişafında yeni mərhələnin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, sosial siyasətlə iqtisadi siyasət bir-birini tamamlayır.
İnfrastruktur və sosial siyasət: inkişafın insan amili Prezidentin səfəri çərçivəsində sosial evlər kompleksinin təməlinin qoyulması da diqqətəlayiq hadisədir. İnfrastrukturun inkişafı yalnız yolların və kommunikasiyaların qurulması demək deyil. Dövlət siyasətinin əsas hədəfi insanların həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasıdır.
Məhz bu səbəbdən yeni yaşayış kompleksləri, DOST mərkəzləri, müasir nəqliyyat infrastrukturu və digər sosial layihələr Naxçıvanın inkişaf strategiyasının ayrılmaz hissəsidir. Bu yanaşma Azərbaycanın son illərdə tətbiq etdiyi regional inkişaf siyasətinin ümumi fəlsəfəsi ilə də uyğunluq təşkil edir: iqtisadi artım sosial rifaha çevrilməli, infrastruktur layihələri insanların gündəlik həyatında real dəyişiklik yaratmalıdır.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsindən çıxan ən mühüm nəticələrdən biri də budur ki, Naxçıvanın gələcəyinə dair baxış Azərbaycanın ümumi regional strategiyasından ayrı təsəvvür edilmir. Qarabağ, Şərqi Zəngəzur və Naxçıvan vahid inkişaf konsepsiyasının müxtəlif istiqamətlərini təşkil edir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan böyük quruculuq işləri ilə Naxçıvanda həyata keçirilən layihələr arasında strateji paralellər mövcuddur. Bir tərəfdə azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması, digər tərəfdə Naxçıvanın yeni iqtisadi və nəqliyyat imkanlarının formalaşdırılması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra qarşıya qoyduğu yeni inkişaf məqsədlərinin tərkib hissəsidir.
Bu mənada Azərbaycanın hazırkı siyasətinin əsas fərqləndirici cəhəti hərbi-siyasi qələbədən sonra yeni reallıqları iqtisadi və sosial inkişaf imkanlarına çevirmək bacarığıdır.
Vaşinqtondan Naxçıvana uzanan siyasi xətt
Naxçıvanda səsləndirilən mesajları Azərbaycanın son dövrdə apardığı fəal diplomatik siyasətdən də ayrı təsəvvür etmək olmaz. Cənubi Qafqazda sülh gündəliyinin irəliləməsi, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində yeni mərhələnin formalaşması və regional kommunikasiyaların açılması bir-birini tamamlayan proseslərdir. Azərbaycanın mövqeyi bundan ibarətdir ki, regionda davamlı sülh yalnız siyasi sənədlərin imzalanması ilə deyil, həm də iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin qurulması ilə möhkəmlənməlidir. Bu baxımdan Zəngəzur istiqamətində kommunikasiya xəttinin yaradılması regional sülhün iqtisadi dayaqlarından biri kimi də çıxış edə bilər. Sülh yalnız sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi deyil, xalqların və iqtisadiyyatların bir-birinə bağlanmasıdır.
Prezident İlham Əliyevin Naxçıvandakı müsahibəsində diqqət çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri də Azərbaycanın regional proseslərdə təşəbbüskar dövlət kimi çıxış etməsidir. Son illərin təcrübəsi göstərir ki, Azərbaycan yalnız baş verən proseslərə reaksiya vermir, eyni zamanda gündəliyin formalaşmasında fəal rol oynayır. Zəngəzur dəhlizi ideyası, Orta Dəhlizin inkişafı, enerji layihələri, Xəzər regionunun nəqliyyat imkanlarının artırılması, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi və regional sülh təşəbbüsləri bu siyasətin müxtəlif istiqamətləridir. Bu siyasətin əsas xüsusiyyəti milli maraqlarla regional əməkdaşlığın uzlaşdırılmasıdır. Azərbaycan öz milli maraqlarını qorumaqla yanaşı, qonşu ölkələr üçün də iqtisadi fayda yarada biləcək layihələr irəli sürür. Bu isə Azərbaycanın regionda geoiqtisadi rolunu daha da gücləndirir.
Naxçıvan həm də Azərbaycan dövlətçiliyinin tarixi yaddaşının simvoludur. Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin mühüm mərhələlərindən birinin məhz Naxçıvanla bağlı olması bu diyarın milli dövlətçilik tariximizdə xüsusi yerini müəyyənləşdirir. Prezident İlham Əliyevin Naxçıvan səfəri zamanı Ümummilli Liderin abidəsini ziyarət etməsi də bu baxımdan mühüm simvolik məna daşıyır.
Bu gün Naxçıvanın inkişaf etdirilməsi həm də həmin tarixi irsin müasir dövlətçilik və inkişaf siyasəti ilə davam etdirilməsi deməkdir.
Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsi Naxçıvanın qarşıdakı illərdə necə bir məkana çevriləcəyinə dair aydın təsəvvür yaradır. Söhbət yalnız yeni yolların, məktəblərin, yaşayış komplekslərinin və enerji obyektlərinin tikilməsindən getmir. Söhbət Naxçıvanın Azərbaycanın iqtisadi, nəqliyyat və geosiyasi sistemində daha böyük rol oynayacağı yeni inkişaf modelindən gedir.
Zəngəzur dəhlizinin reallaşması ilə Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birbaşa əlaqəsinin güclənməsi, Türkiyə ilə nəqliyyat bağlantılarının genişlənməsi, Türk dünyası ilə əlaqələrin daha da dərinləşməsi, Orta Dəhlizin imkanlarının artması və regionun iqtisadi fəallığının yüksəlməsi tamamilə yeni perspektivlər yaradır.
Bu baxımdan Naxçıvanda verilən mesaj yalnız bu günə deyil, gələcəyə hesablanıb.
Prezident İlham Əliyevin siyasətində Naxçıvan artıq coğrafi baxımdan təcrid olunmuş məkan kimi deyil, əksinə, Azərbaycanın yeni regional və qlobal bağlantılar sistemində mühüm qovşaq kimi nəzərdən keçirilir.
Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfəri və Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsi bir daha göstərdi ki, Azərbaycanın qarşısında duran yeni mərhələnin əsas hədəfləri artıq yalnız ərazi bütövlüyünün və suverenliyin təmin olunması ilə məhdudlaşmır. İndi əsas vəzifə əldə edilmiş tarixi nəticələri davamlı sülhə, iqtisadi tərəqqiyə, regional inteqrasiyaya və daha güclü dövlət modelinə çevirməkdir. Naxçıvan bu strategiyanın mühüm ünvanlarından biridir. Zəngəzur dəhlizi isə bu strategiyanın ən böyük kommunikasiya layihələrindən biri kimi Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirməklə yanaşı, Azərbaycanı Türkiyə, Türk dünyası və daha geniş Avrasiya məkanı ilə bağlayan yeni nəqliyyat xəritəsinin formalaşmasına imkan yaradır. Bu səbəbdən Naxçıvandan verilən mesajın mahiyyəti son dərəcə aydındır: Azərbaycan müharibədən sonrakı mərhələdə özünün yeni inkişaf və əməkdaşlıq modelini formalaşdırır.
Bu modelin mərkəzində güclü dövlət, milli maraqlar, regional sülh, iqtisadi inteqrasiya, nəqliyyat bağlantıları və Türk dünyası ilə daha sıx əməkdaşlıq dayanır. Naxçıvan isə bu böyük strategiyada Azərbaycanın yalnız ayrılmaz tərkib hissəsi deyil, gələcəyin mühüm geosiyasi və geoiqtisadi qovşaqlarından biri kimi ön plana çıxır. Məhz buna görə Prezident İlham Əliyevin Naxçıvandan səsləndirdiyi fikirlər yalnız bugünkü reallıqların izahı deyil. Bu fikirlər Azərbaycanın qarşıdakı onilliklər üçün strateji baxışının da ifadəsidir”.