Rinoplastika dünyada ən geniş tətbiq olunan estetik əməliyyatlardan biridir. Əməliyyat həm estetik məqsədlə, həm də tənəffüs pozğunluğu, burun əyriliyi və travma nəticəsində yaranmış problemlərin aradan qaldırılması üçün icra olunur.
Müasir dövrdə tibb və texnologiyanın sürətli inkişafı plastik və rekonstruktiv cərrahiyyənin imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Bu gün estetik əməliyyatlar yalnız görünüşün yaxşılaşdırılması məqsədi daşımır, eyni zamanda anadangəlmə qüsurların, travmaların, yanıqların və müxtəlif xəstəliklər nəticəsində yaranmış deformasiyaların aradan qaldırılmasında mühüm müalicə üsullarından biri kimi tətbiq olunur.
Hazırda estetik əməliyyatlara müraciət edənlərin sırasına həm qadınlar, həm də kişilər daxildir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, estetik cərrahiyyənin əsas məqsədi insanın həm fiziki görünüşünü yaxşılaşdırmaq, həm də psixoloji komfortunu artırmaqdır. Bununla yanaşı, tibbi zərurət olmadan həyata keçirilən estetik müdaxilələr etik və dini baxımdan da müzakirə olunan məsələlər sırasındadır.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma apararaq həm tibbi, həm də dini aspektləri araşdırıb.
Ən çox tətbiq olunan estetik əməliyyatlar
Rinoplastika (burun estetikası)
Rinoplastika dünyada ən geniş tətbiq olunan estetik əməliyyatlardan biridir. Əməliyyat həm estetik məqsədlə, həm də tənəffüs pozğunluğu, burun əyriliyi və travma nəticəsində yaranmış problemlərin aradan qaldırılması üçün icra olunur.
Əməliyyatdan əvvəl xəstə ətraflı müayinə edilir, burunun yeni forması planlaşdırılır və uyğun anesteziya üsulu seçilir. Orta hesabla 40 dəqiqə davam edən əməliyyatdan sonra xəstə əksər hallarda həmin gün evə buraxılır. İlkin sağalma 7–10 gün ərzində başa çatsa da, burnun tam formalaşması bir neçə ay davam edə bilər.
Süd vəzilərinin estetik əməliyyatları
Süd vəzilərinin böyüdülməsi, kiçildilməsi və dikləşdirilməsi plastik cərrahiyyədə ən çox tətbiq olunan prosedurlar sırasındadır. Böyütmə əməliyyatlarında əsasən silikon implantlardan istifadə edilir. Kiçiltmə əməliyyatı isə həddindən artıq böyük döşlərin yaratdığı bel, boyun və onurğa ağrılarının aradan qaldırılması məqsədilə həyata keçirilir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, iri döşlər estetik narahatlıqla yanaşı, dəri infeksiyaları və göbələk xəstəliklərinin yaranma riskini də artırır. Əməliyyatdan sonra tam bərpa prosesi fərdi xüsusiyyətlərdən asılı olaraq bir neçə həftə davam edir.
Liposaksiya
Liposaksiya bədənin müəyyən nahiyələrində toplanmış piy toxumasının cərrahi üsulla xaric edilməsidir. Ən çox qarın, bel, omba və bud nahiyələrinə tətbiq olunur. Ultrasəs, lazer və klassik liposaksiya kimi müxtəlif üsullar mövcuddur və onların seçimi piy toxumasının xüsusiyyətləri, əməliyyat sahəsi və cərrahın qərarından asılıdır.
Əməliyyatdan sonra xüsusi kompression korsetdən istifadə edilir və tam bərpa üçün bir neçə həftə tələb olunur.
Qarın gərmə (abdominoplastika)
Abdominoplastika xüsusilə hamiləlik və ya kəskin çəki dəyişikliklərindən sonra qarın nahiyəsində yaranmış sallanma və artıq dərinin aradan qaldırılması məqsədilə həyata keçirilir. Bəzi hallarda bu əməliyyat liposaksiya ilə birlikdə icra edilir. Tam bərpa dövrü bir neçə ay davam edə bilər.
Üz gərmə
Üz gərmə əməliyyatı yaşlanmanın təsirlərini azaltmaq, dəri sallanmasını və dərin qırışları aradan qaldırmaq məqsədi daşıyır. Əməliyyat zamanı üz konturları bərpa edilir, yanaq və boyun nahiyəsində sallanmış toxumalar yenidən formalaşdırılır. Bu müdaxilənin nəticələri uzunmüddətli olsa da, yaşlanma prosesi davam etdiyi üçün müəyyən müddətdən sonra əlavə prosedurlara ehtiyac yarana bilər.
Estetik əməliyyatlara dini yanaşma
İslam hüququnda estetik əməliyyatlara münasibət onların məqsədindən asılı olaraq qiymətləndirilir. Dini mənbələrdə qeyd olunur ki, anadangəlmə qüsurların, travmaların, yanıqların, funksional pozğunluqların və sağlamlığa mənfi təsir göstərən halların aradan qaldırılması müalicə xarakteri daşıdığı üçün caiz hesab edilir.
Bunun əksinə olaraq, tibbi zərurət olmadan yalnız zahiri görünüşü dəyişdirmək məqsədilə edilən müdaxilələr barədə İslam alimləri müxtəlif mövqelər irəli sürsələr də, bir çox dini mənbələrdə bunun uyğun hesab edilmədiyi bildirilir. Bu mövqenin əsaslandırılmasında Qurani-Kərimin Nisa surəsinin 119-cu ayəsinə istinad edilir.
Dini mənbələrdə plastik cərrahiyyə ilə bağlı əsas prinsiplər aşağıdakı kimi göstərilir:
● müdaxilə tibbi zərurət əsasında həyata keçirilməlidir;
● estetik əməliyyat ilk seçim vasitəsinə çevrilməməlidir;
● məqsəd insanın fitri xüsusiyyətlərini səbəbsiz dəyişdirmək olmamalıdır;
● müdaxilə aldatma məqsədi daşımamalıdır;
● qarşı cinsə bənzəmək niyyəti ilə aparılmamalıdır.
Bu baxımdan burun əyriliyinin, çənə sınıqlarının, yanıq izlərinin və digər fiziki qüsurların aradan qaldırılması müalicə hesab olunur və dini baxımdan buna icazə verildiyi qeyd edilir.
Dünyada estetik əməliyyatların statistikası
Beynəlxalq Estetik Plastik Cərrahiyyə Cəmiyyətinin (ISAPS) 2015-ci il hesabatına əsasən, həmin il dünyada 3,9 milyondan çox üz estetik əməliyyatı həyata keçirilib. Ən çox icra olunan prosedurlar arasında göz qapağı əməliyyatları, rinoplastika, liposaksiya, süd vəzi estetikası və abdominoplastika yer alıb.
Hesabata görə, qeyri-cərrahi estetik prosedurların sayı cərrahi müdaxilələrdən xeyli çox olub və 21 milyondan artıq prosedur qeydə alınıb. Araşdırmalar estetik xidmətlər bazarının hər il artım tendensiyası nümayiş etdirdiyini göstərir.
Estetik əməliyyatların qiymətinə təsir edən amillər
Plastik cərrahiyyənin dəyəri bir sıra amillərdən asılı olaraq dəyişir. Bunlara cərrahın peşəkarlığı, əməliyyatın mürəkkəbliyi, istifadə olunan materialların keyfiyyəti, xəstəxanada qalma müddəti, əməliyyatdan sonrakı müşahidə və reabilitasiya xidmətləri daxildir.
2017-ci ildə Azərbaycanda rinoplastika əməliyyatlarının qiyməti yerli mütəxəssislər tərəfindən təxminən 1100–2000 manat, xarici mütəxəssislər tərəfindən isə 1800–3000 manat arasında dəyişirdi. Türkiyədə isə klinikalar qiymətləri açıq şəkildə təqdim etməsələr də, müxtəlif araşdırmalara əsasən estetik rinoplastikanın dəyəri təxminən 3000–12000 türk lirəsi arasında olub.
Qeyd edilməlidir ki, qiymətlər zamanla dəyişdiyindən hazırda klinikalar və ölkələr üzrə fərqli tariflər tətbiq edilir.
Ayşən Vəli