Elektrik enerjisi gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilsə də, uşaqlar üçün evdəki ən görünməz təhlükələrdən biri olaraq qalır. Valideynlərin əksəriyyəti iti alətlər, dərmanlar və ya kimyəvi maddələrin təhlükəsini nəzərə alsa da, telefon şarj cihazları, uzadıcılar, rozetkalar və müxtəlif elektrik naqilləri çox vaxt diqqətdən kənarda qalır. Halbuki mütəxəssislər bildirirlər ki, azyaşlı uşaqların elektrik xəsarətlərinin böyük hissəsi məhz ev şəraitində, gündəlik istifadə olunan elektrik avadanlıqları ilə təmas nəticəsində baş verir.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Son illərdə vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirən amillərdən biri evlərdə elektron cihazların sayının kəskin artmasıdır. Əvvəllər bir evdə bir-iki elektrik cihazı aktiv istifadə olunurdusa, bu gün demək olar ki, hər otaqda telefon, planşet, noutbuk, ağıllı saat, robot tozsoran, internet modemi, televizor, müxtəlif adapterlər və uzadıcılar mövcuddur. Nəticədə uşaqların elektrik mənbələri ilə təması da əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli artıb.
Beynəlxalq tədqiqatlar göstərir ki, elektrik xəsarətləri ən çox 5 yaşadək uşaqlarda qeydə alınır. Bu yaş dövründə uşaqlar ətraf mühiti toxunaraq və ağız vasitəsilə öyrəndikləri üçün elektrik naqillərini çeynəmək, şarj kabelini dartmaq və ya rozetkaya müxtəlif əşyalar salmaq kimi davranışlar nümayiş etdirirlər. Xüsusilə yeriməyə yeni başlayan uşaqlar üçün elektrik naqilləri oyuncağa bənzəyir və bu da ciddi təhlükə yaradır.
Bir çox valideyn hesab edir ki, ən böyük təhlükə yalnız rozetkalardır. Halbuki mütəxəssislər bununla razılaşmırlar. Son illərdə aparılan araşdırmalar göstərir ki, uşaqların elektrik zədələrinin əhəmiyyətli hissəsi telefon şarj cihazları, uzadıcılar və elektrik naqilləri ilə bağlıdır. Telefon şarj cihazlarının günlərlə rozetkada qalması, keyfiyyətsiz adapterlərdən istifadə, qırılmış və izolyasiyası zədələnmiş kabellər riski daha da artırır.
.jpg)
Xüsusilə telefonların gecə boyu şarjda saxlanılması, yataqda və ya yastıq altında şarj olunan cihazlardan istifadə həm elektrik vurması, həm də yanğın baxımından təhlükəli hesab edilir. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, telefonun özündən çox, keyfiyyətsiz adapterlər və zədələnmiş şarj kabelləri təhlükə mənbəyidir. Uşaqlar bu naqilləri dartdıqda və ya ağızlarına apardıqda ciddi yanıq xəsarətləri ala bilərlər.
Dünyada baş vermiş hadisələr bu risklərin real olduğunu göstərir. ABŞ-də son illərdə bir neçə azyaşlı uşaq boş qoşulmuş telefon adapterinin açıq metal hissəsinə toxunaraq ağır elektrik yanıqları alıb. Bəzi hallarda uşağın boynundakı metal boyunbağı və ya əlindəki metal əşya adapterlə təmas yaradaraq elektrik cərəyanına səbəb olub. Digər ölkələrdə isə uşaqların uzadıcıya qoşulmuş çoxsaylı cihazların yaratdığı qısaqapanma nəticəsində baş verən yanğınlarda zərər çəkməsi qeydə alınıb.
Elektrik təhlükəsi təkcə cərəyan vurması ilə məhdudlaşmır. Güclü elektrik cərəyanı ürək ritminin pozulmasına, tənəffüsün dayanmasına, dərin toxuma yanıqlarına, sinir sisteminin zədələnməsinə, huşun itirilməsinə və bəzi hallarda ölümə səbəb ola bilər. Elektrik xəsarətlərinin ən təhlükəli tərəfi isə ondan ibarətdir ki, bəzən dəridə ciddi yanıq izi görünməsə belə, daxili orqanlarda ağır zədələnmə baş verə bilir.
Bundan başqa, elektrik avadanlıqları ev yanğınlarının da əsas səbəblərindən biri hesab olunur. Beynəlxalq yanğın təhlükəsizliyi təşkilatlarının məlumatlarına görə, həddindən artıq yüklənmiş uzadıcılar, keyfiyyətsiz adapterlər və nasaz elektrik kabelləri yaşayış evlərində baş verən yanğınların əhəmiyyətli hissəsinə səbəb olur. Uşaqların bu cür yanğınlar zamanı xəsarət alma riski isə daha yüksəkdir.
İnkişaf etmiş ölkələrdə bu risklərin azaldılması üçün müxtəlif təhlükəsizlik standartları tətbiq edilir. ABŞ və Kanadada yeni tikilən evlərdə uşaqlar üçün qoruyucu mexanizmə malik rozetkaların quraşdırılması geniş yayılıb. Böyük Britaniyada istifadə olunan rozetkaların xüsusi daxili qoruma sistemi sayəsində rozetkaya metal əşyanın daxil edilməsi xeyli çətinləşdirilir. Bir sıra Avropa ölkələrində isə elektrik şəbəkəsində diferensial qoruyucu açarlar (RCD) məcburi hesab olunur. Bu qurğular insan elektrik cərəyanına məruz qaldıqda cəmi bir neçə millisaniyə ərzində elektrik xəttini avtomatik ayıraraq ağır nəticələrin qarşısını ala bilir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, texniki vasitələrlə yanaşı, valideyn nəzarəti də həlledici rol oynayır. Rozetkalara qoruyucu qapaqların taxılması, istifadə olunmayan şarj cihazlarının rozetkadan çıxarılması, uzadıcıların uşağın əli çatmayan yerdə yerləşdirilməsi, qırılmış kabellərin dərhal yenisi ilə əvəz edilməsi, keyfiyyət sertifikatı olmayan adapterlərdən istifadə edilməməsi və uşaqlara erkən yaşlardan elektrik təhlükəsizliyi qaydalarının izah olunması sadə, lakin effektiv tədbirlər hesab olunur.
Mütəxəssislər həmçinin valideynlərə xəbərdarlıq edirlər ki, uşaq elektrik cərəyanına məruz qaldıqda ilk növbədə onu birbaşa əllə tutmaq olmaz. Əvvəlcə elektrik mənbəyi söndürülməli və ya uşaq cərəyan mənbəyindən taxta, plastik kimi elektrik keçirməyən əşya vasitəsilə uzaqlaşdırılmalıdır. Bundan sonra təcili tibbi yardım çağırılmalı, hətta uşaq özünü normal hiss etsə belə, mütləq həkim müayinəsindən keçirilməlidir. Çünki elektrik xəsarətlərinin bəzi ağır fəsadları saatlar sonra üzə çıxa bilər.
Müasir dövrdə uşaqları elektrik təhlükəsindən qorumaq yalnız rozetkaların qapaqla bağlanması demək deyil. Evdə istifadə olunan hər bir şarj cihazı, adapter, uzadıcı və elektrik naqili potensial risk mənbəyi hesab edilməli, onların təhlükəsiz istifadəsi ailənin gündəlik vərdişinə çevrilməlidir. Kiçik bir ehtiyat tədbiri bəzən ömürboyu peşmançılıq yarada biləcək faciələrin qarşısını ala bilər.
Ayşən Vəli