_(1).jpg)
"Motorlu qayıqların, hidrosikllərin, su skuterlərinin, yaxtaların və digər su nəqliyyat vasitələrinin sayının artması dəniz ekosisteminə müxtəlif istiqamətlərdə təsir göstərə bilər".
Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında ekoloq Cəmşid Bəxtiyar deyib.
Onun sözlərinə görə, hazırda bu nəqliyyat vasitələrinin dəniz ekosisteminə ciddi və genişmiqyaslı təsir göstərdiyini qəti şəkildə söyləmək üçün xüsusi araşdırmalara ehtiyac var. Çünki təsirin miqyası su nəqliyyatının sıxlığından, istifadə olunan mühərriklərin növündən, hərəkət edilən ərazinin ekoloji həssaslığından və digər amillərdən asılı olaraq dəyişə bilər. Bununla belə, bu vasitələrin potensial ekoloji təsirləri barədə ümumi məlumat vermək mümkündür:
"Əsas təsirlərdən biri səs-küy çirklənməsidir. Mühərriklərin yaratdığı səs balıqların və digər su canlılarının ünsiyyətinə, qida axtarmasına və çoxalmasına mane ola bilər. Güclü və davamlı səs-küy su canlılarında stress yarada, onların yaşayış ərazilərini tərk etməsinə və təbii davranışlarının dəyişməsinə səbəb ola bilər.
Digər mühüm məsələ yanacaq və yağ sızmalarıdır. Benzin, dizel və mühərrik yağlarının suya qarışması suyun keyfiyyətini pisləşdirə bilər. Bu maddələr planktonlar, balıq kürüləri və sürfələri üçün zəhərli hesab olunur. Zərərli maddələr qida zəncirində toplanaraq daha böyük canlılara, eləcə də insanlara təsir göstərə bilər.
Qayıqların yaratdığı dalğalar da sahilyanı ekosistem üçün müəyyən təhlükələr yarada bilər. Güclü dalğalar sahil eroziyasını sürətləndirə, dayaz sularda bitən su bitkilərinə və qamışlıqlara zərər verə bilər. Eyni zamanda, balıqların yumurtlama sahələrinin pozulması da mümkün təsirlər sırasındadır.
Sürətlə hərəkət edən hidrosikllər və motorlu qayıqlar su canlıları ilə toqquşa bilər. Bu cür nəqliyyat vasitələri balıqlara, su quşlarına və bəzi dəniz məməlilərinə xəsarət yetirə bilər. Qayıqların pərlərinin zərbəsi nəticəsində bəzi canlıların məhv olması da mümkündür.
Su nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti, xüsusilə dayaz ərazilərdə, suyun bulanmasına səbəb ola bilər. Qayıqların pərləri dənizin dibindəki çöküntüləri qarışdıraraq onların suyun yuxarı qatlarına qalxmasına səbəb olur. Bu zaman günəş şüalarının dənizin dibinə çatması azalır və bu, su bitkilərinin fotosintez prosesinə mənfi təsir göstərə bilər.
Zibil və plastik tullantılar da dəniz canlıları üçün ciddi təhlükə yaradır. Qayıqlardan suya atılan plastik tullantılar, balıqçılıq xətləri və digər tullantılar quşların və balıqların bu materialları udmasına və ya onlara ilişməsinə səbəb ola bilər. Bu isə canlıların zəhərlənməsi, boğulması və ya tələf olması ilə nəticələnə bilər.
Digər bir məsələ hava çirklənməsidir. Daxiliyanma mühərrikləri istər quruda, istərsə də suda istifadə olunsun, karbon qazı, azot oksidləri və digər çirkləndirici maddələr atmosferə buraxır. Bu tullantılar həm iqlim dəyişikliklərinə, həm də sahilyanı ərazilərdə havanın keyfiyyətinin pisləşməsinə təsir göstərə bilər.
Azərbaycanda, xüsusilə Xəzər dənizinin Bakı ətrafındakı sahillərində və ictimai çimərliklərdə yay aylarında su nəqliyyat vasitələrindən istifadənin intensivləşməsi müşahidə olunur. Gələcəkdə bu vasitələrin sayı və sahilə yaxın ərazilərdə hərəkət sıxlığı daha da arta bilər.
Bu səbəbdən su nəqliyyat vasitələrinin istifadəsi ekoloji tələblərə uyğun şəkildə tənzimlənməli, sahilyanı və ekoloji cəhətdən həssas ərazilərdə nəzarət gücləndirilməlidir. Eyni zamanda, onların Xəzər dənizinin ekosisteminə, balıq növlərinin yaşayışına və sahilyanı təbii mühitə mümkün təsirlərinin elmi şəkildə araşdırılması vacibdir".