...İran üzərindəki müharibə Körfəz Ərəb monarxiyalarını Çinə olan gözləntilərini yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur etdi. Cəmi bir neçə il əvvəl Pekin regional təhlükəsizlikdə əhəmiyyətli rol oynaya biləcək potensial tərəfdaş kimi qəbul edilsə də, regiondakı bir çox dövlət indi əks nəticəyə gəlir.
SİA xəbər verir ki, Foreign Affairs müəlliflərinin fikrincə, Çin ticarət və investisiya ilə maraqlanır, lakin siyasi və hərbi öhdəliklər götürməyə hazır deyil.
Son illərdə Çinin Körfəz Əməkdaşlıq Şurası (KƏŞ) ölkələri ilə iqtisadi əlaqələri kəskin şəkildə güclənib.
2023-cü ildə onlar Çinin neft idxalının təxminən 36 faizini təşkil edib və 2024-cü ilə qədər ticarət dövriyyəsi 300 milyard dollara yaxınlaşıb ki, bu da regionun ABŞ və Avropa Birliyi ilə birgə ticarətini üstələyib.
Bir çox hökumət ümid edirdi ki, bu cür sıx iqtisadi asılılıq Pekini İranı daha fəal şəkildə məhdudlaşdırmağa sövq edəcək. Lakin münaqişə bunun əksini sübut etdi.
Müharibə zamanı Çin gözləmə mövqeyi tutdu və ərəb dövlətlərinin gözləntilərinə baxmayaraq, Tehrana təsir göstərmədi.
Müəlliflər yazır ki, "Çin regional təhlükəsizliyin təmin edilməsi ilə bağlı heç bir əhəmiyyətli yükü öz üzərinə götürmək niyyətində deyil".
Onların fikrincə, Pekin böhranlarda birbaşa iştirakdan çəkinməyə üstünlük verir, hətta öz iqtisadi maraqları təhlükə altında olsa belə, neytrallığını qoruyur.
Çinin gəmiçiliyə hücumlara və İran tərəfindən dəstəklənən qrupların hərəkətlərinə münasibəti xüsusilə məyusedici idi. Pekin Tehrana təzyiq göstərmək əvəzinə, öz kommersiya maraqlarını qorumağa diqqət yetirdi.
Bundan əlavə, bəzi regional dövlətlər Çinin Hörmüz boğazında gəmiçiliyi qorumaq üçün beynəlxalq missiya yaratmaq üçün BMT Təhlükəsizlik Şurasının təşəbbüsünü bloklaması xəbərini narahatlıq doğuran kimi qəbul etdilər. Buna baxmayaraq, münasibətlərdə fasilə gözlənilmir. Çin Körfəz dövlətlərinin əsas ticarət və investisiya tərəfdaşlarından biri statusunu qoruyub saxlayacaq.
Enerji, yüksək texnologiya, süni intellekt, robototexnika və bərpa olunan enerji layihələri əməkdaşlığın əsas sahələri olaraq qalacaq. Eyni zamanda, təhlükəsizlik məsələləri yenidən ABŞ ilə daha sıx bağlı olacaq.
Müəlliflərin fikrincə, region ölkələri çətin bir seçimlə üzləşirlər: bəziləri Vaşinqtonla müttəfiqliyini gücləndirməyə çalışır, digərləri isə Türkiyə, Pakistan və qonşu dövlətlərlə əlaqələr quraraq xarici siyasətlərini şaxələndirməyə çalışırlar. Müəlliflər iddia edirlər ki, "Çin pul, texnologiya və sənaye potensialı təklif edir, lakin təhlükəsizlik qarantı olmağa hazır deyil".
Onların fikrincə, bu nəticə Yaxın Şərqdəki son münaqişənin əsas siyasi nəticəsidir.
Əli Babayev