“14 iyul 1969-cu il Azərbaycanın gələcək yüksəlişinə yol açan tarixi dönüş nöqtəsidir” - DEPUTAT DANIŞDI

14 İyul 2026 16:14 (UTC+04:00)

“14 iyul 1969-cu il Azərbaycan tarixində taleyüklü hadisələrdən biri, ölkənin sosial-iqtisadi, elmi, mədəni və siyasi inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Həmin gün Heydər Əliyev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilərək respublikaya rəhbərlik etməyə başladı”.

Bu sözləri SİA -ya açıqlamasında Milli Məclisin Aqrar siyasət komitəsinin sədri Tahir Rzayev bildirib.
Onun sözlərinə görə, bu tarix təkcə yeni rəhbərin fəaliyyətə başlaması deyil, eyni zamanda Azərbaycanın gələcək dövlətçilik ənənələrinin, iqtisadi potensialının və milli inkişaf strategiyasının formalaşmasının başlanğıcı hesab olunur:

“1960-cı illərin sonlarında Azərbaycan SSR Sovet İttifaqının iqtisadi göstəricilərinə görə geridə qalan respublikalardan biri idi. Sənaye istehsalının aşağı səviyyədə olması, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın zəifliyi, infrastrukturun məhdudluğu və yüksək ixtisaslı milli kadr çatışmazlığı respublikanın qarşısında duran əsas problemlər idi. 1969-cu ildən etibarən həyata keçirilən ardıcıl və məqsədyönlü inkişaf proqramları nəticəsində Azərbaycan qısa müddətdə ittifaqın ən sürətlə inkişaf edən respublikalarından birinə çevrildi.

1969–1982-ci illər ərzində respublikanın sənaye və kənd təsərrüfatı sahələrində ciddi keyfiyyət dəyişiklikləri baş verdi. Bu dövrdə 250-dən çox iri sənaye müəssisəsi istifadəyə verildi. Sumqayıt, Mingəçevir, Gəncə, Şirvan, Bakı və digər şəhərlərdə yeni zavod və fabriklər tikildi, neft-maşınqayırma, elektrotexnika, cihazqayırma, kimya və energetika sənayesi müasir texnologiyalar əsasında inkişaf etdirildi. Respublikanın sənaye məhsulu istehsalı bir neçə dəfə artaraq Azərbaycanın SSRİ iqtisadiyyatındakı mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirdi.

Kənd təsərrüfatı dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biri idi. Həyata keçirilən meliorasiya və irriqasiya layihələri nəticəsində minlərlə hektar torpaq dövriyyəyə cəlb olundu, yeni suvarma sistemləri yaradıldı, su anbarları və magistral kanallar tikildi. Statistik göstəricilər həmin dövrdə pambıq istehsalının təxminən beş dəfə, üzüm istehsalının altı dəfəyə yaxın, taxıl istehsalının isə üç dəfədən çox artdığını göstərir. Heyvandarlıq sahəsində də məhsuldarlıq yüksəldi, ət, süd və digər kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalında əhəmiyyətli artım qeydə alındı. Azərbaycan pambıqçılıq və üzümçülük üzrə SSRİ-nin aparıcı respublikalarından birinə çevrildi.

Respublikada genişmiqyaslı tikinti-quruculuq proqramları həyata keçirildi. Həmin illərdə 800-dən çox ümumtəhsil məktəbi, yüzlərlə uşaq bağçası, xəstəxana, poliklinika, mədəniyyət evi və digər sosial obyektlər tikilərək istifadəyə verildi. 18 milyon kvadratmetrdən artıq yaşayış sahəsi inşa olundu və yüz minlərlə ailənin mənzil şəraiti yaxşılaşdırıldı. Meliorasiya və su təsərrüfatının inkişafına ayrılan dövlət vəsaiti əvvəlki əlli ildə bu sahəyə yönəldilən vəsaiti dəfələrlə üstələdi ki, bu da kənd təsərrüfatının davamlı inkişafına mühüm təkan verdi.

Elm və təhsil sahəsində aparılan siyasət Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının maddi-texniki bazası gücləndirildi, yeni elmi-tədqiqat institutları yaradıldı, minlərlə azərbaycanlı gənc SSRİ-nin Moskva, Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq), Kiyev, Novosibirsk və digər nüfuzlu ali məktəblərində təhsil almağa göndərildi. Sonralar həmin mütəxəssislər müstəqil Azərbaycanın elmində, sənayesində, səhiyyəsində, iqtisadiyyatında və dövlət idarəçiliyində aparıcı mövqelər tutdular.

T. Rzayevin sözlərinə görə, milli kadr siyasəti Ulu Öndərin fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri idi:

”Dövlət idarəçiliyində, sənayedə, təhsildə və digər sahələrdə peşəkar azərbaycanlı mütəxəssislərin irəli çəkilməsi gələcək müstəqil dövlət quruculuğu üçün möhkəm zəmin yaratdı. Milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, Azərbaycan dilinin inkişafı, mədəni irsin təbliği və milli özünüdərkin gücləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər xalqın milli şüurunun formalaşmasına mühüm təsir göstərdi.

Mədəniyyət və incəsənət sahəsində də yüksəliş dövrü yaşandı. Teatrlar, muzeylər, kitabxanalar, konsert salonları və digər mədəniyyət müəssisələri inkişaf etdirildi, Azərbaycan yazıçıları, alimləri, bəstəkarları və incəsənət xadimləri ittifaq və beynəlxalq səviyyədə tanınmağa başladılar. Respublikada keçirilən nüfuzlu elmi və mədəni tədbirlər Azərbaycanın nüfuzunun artmasına xidmət etdi.

Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1971-ci ildə Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Məktəbin yaradılması Azərbaycanın milli hərbi kadr potensialının formalaşdırılması baxımından mühüm addım idi. Sonrakı illərdə bu məktəbin məzunları Azərbaycanın Silahlı Qüvvələrinin quruculuğunda və ölkənin ərazi bütövlüyünün qorunmasında mühüm rol oynadılar.

Komitə sədri vurğuladı ki, 1969–1982-ci illərdə yaradılan iqtisadi, elmi və idarəçilik potensialı Azərbaycanın gələcək müstəqilliyi üçün möhkəm baza formalaşdırdı:

”1991-ci ildə dövlət müstəqilliyi bərpa olunduqdan sonra həmin dövrdə yetişmiş milli kadrlar və yaradılmış iqtisadi imkanlar ölkənin dövlət quruculuğu prosesində mühüm rol oynadı.

1993-cü ildə xalqın tələbi ilə Ulu Öndərin yenidən siyasi hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Ölkədə siyasi sabitlik bərpa edildi, vətəndaş qarşıdurmasının qarşısı alındı, dövlət institutları möhkəmləndirildi. 1994-cü il mayın 12-də Ermənistanla atəşkəs haqqında Bişkek Protokolu qüvvəyə mindi. Həmin ilin 20 sentyabrında isə dünyanın aparıcı neft şirkətləri ilə imzalanan “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın enerji strategiyasında yeni dövr açdı və ölkəyə milyardlarla dollar həcmində xarici investisiyanın cəlb edilməsinə imkan yaratdı.

1995-ci ildə müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası qəbul edildi, bazar iqtisadiyyatına keçidi sürətləndirən torpaq və aqrar islahatlar həyata keçirildi, sahibkarlığın inkişafı üçün hüquqi baza formalaşdırıldı. Bakı–Supsa, Bakı–Tbilisi–Ceyhan və Bakı–Tbilisi–Ərzurum kimi beynəlxalq enerji layihələrinin əsası həmin strategiyanın məntiqi davamı oldu və Azərbaycan regionun aparıcı enerji və nəqliyyat mərkəzlərindən birinə çevrildi.

Bu siyasi kurs Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Son illərdə ölkədə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı, rəqəmsal transformasiya, nəqliyyat-logistika infrastrukturunun genişləndirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirilmişdir. Azərbaycan BMT, Qoşulmama Hərəkatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı və digər nüfuzlu beynəlxalq platformalarda fəal iştirak edərək qlobal proseslərdə söz sahibi olan dövlət kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirmişdir.

2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan tarixi Zəfər, 2023-cü ildə ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyinin tam təmin edilməsi müasir Azərbaycan dövlətinin siyasi, iqtisadi və hərbi gücünün göstəricisi kimi tarixə düşmüşdür. Bu uğurların təməlində uzun illər ərzində formalaşdırılmış dövlətçilik ənənələri, milli həmrəylik, ardıcıl inkişaf strategiyası və güclü idarəçilik modeli dayanır.

Bu gün 14 iyul 1969-cu il Azərbaycan tarixində yalnız bir siyasi hadisənin ildönümü kimi deyil, ölkənin hərtərəfli inkişaf konsepsiyasının əsasının qoyulduğu, müasir dövlətçilik fəlsəfəsinin formalaşdığı və Azərbaycanın gələcək yüksəlişinə yol açan tarixi dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. Həmin tarixdən başlanan inkişaf xətti müasir Azərbaycanın iqtisadi qüdrətinin, beynəlxalq nüfuzunun və dayanıqlı dövlətçilik modelinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır”.