Yay mövsümündə insanlar sərinləmək üçün müxtəlif içkilərlə yanaşı buzdan da geniş istifadə edirlər. Lakin içki keyfiyyətli olsa belə, buz gigiyenik qaydalara uyğun hazırlanmayıbsa, sağlamlıq üçün təhlükə yarada bilər. Xüsusilə buz keyfiyyətli içməli sudan hazırlanmadıqda və buz aparatları mütəmadi təmizlənmədikdə risk artır.
Bu sözləri SİA-ya Qida təhlükəsizliyi Hərəkatının rəhbəri, Sağlam qidalanma mütəxəssisi Məhsəti Hüseynova deyib.
O bildirib ki, etibarlı ictimai iaşə müəssisələrində hazırlanan buzdan istifadə etmək tövsiyə olunur. Çünki mənşəyi məlum olmayan sudan hazırlanan buzun tərkibində bakteriyalar, viruslar və müxtəlif parazitlər qala bilər. Dondurulma prosesi bu mikroorqanizmləri tam məhv etmir, yalnız onların çoxalmasını müvəqqəti dayandırır. Belə buzların istifadəsi həzm sisteminin pozulmasına və bağırsaq mikroflorasının zədələnməsinə səbəb ola bilər:
“Buzdan istifadə zamanı sanitar-gigiyenik qaydalara da əməl olunmalıdır. Buz təmiz əllərlə və ya xüsusi buz maşası vasitəsilə götürülməli, buz aparatlarının qapaqları bağlı saxlanılmalıdır. Əks halda, müxtəlif fiziki çirklənmələr yarana bilər.
Sürətli arıqlama vədləri sağlamlıq üçün təhlükəlidir
Mütəxəssisin sözlərinə görə, həm çəki vermək, həm də çəki almaq sağlam və mərhələli şəkildə baş verməlidir. İllərlə toplanmış artıq çəkini qısa müddətdə itirməyi vəd edən pəhrizlər və ya sosial şəbəkələrdə yayılan “bir həftəyə 10 kiloqram arıqlayın”, “100 faiz nəticə” kimi iddiaların elmi əsası yoxdur və sağlamlıq üçün təhlükə yaradır.
Tək bir qida məhsuluna əsaslanan monoton pəhrizlər də orqanizmə zərər verir. Arıqlama proqramı hər bir insanın sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınmaqla fərdi şəkildə tərtib edilməlidir. Çünki artıq çəkinin səbəbi təkcə çox qida qəbulu olmur. Hormonal pozğunluqlar, yuxusuzluq, stress, xroniki xəstəliklər, bəzi dərman preparatlarının qəbulu, insulin müqaviməti kimi amillər də çəki artımına və ya arıqlamağın çətinləşməsinə səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən sağlam qidalanma planı insanın gündəlik fiziki aktivliyi, sağlamlıq vəziyyəti və həyat tərzi nəzərə alınmaqla hazırlanmalıdır. Çəkinin sürətlə itirilməsi əzələ kütləsinin azalmasına, vitamin və mineral çatışmazlığına, pəhriz dayandırıldıqdan sonra isə artıq çəkilərin yenidən geri qayıtmasına səbəb ola bilər.
Mütəxəssis detoks çayları, yağ yandırdığı iddia edilən məhsullar, sirkəli su, limonlu su və elmi əsası olmayan digər arıqlama üsullarından istifadə etməyi də tövsiyə etmir.
Sağlam çəkiyə nail olmaq üçün gün ərzində hər kiloqram bədən çəkisinə təxminən 30 millilitr su qəbul edilməli, fiziki aktivlik zamanı bu miqdar artırılmalıdır. Zülal qəbulu hər kiloqram çəkiyə görə orta hesabla 1,2–1,5 qram arasında olmalıdır. Gecə saatlarında ən azı 6–8 saat fasiləsiz yuxu, stressin düzgün idarə olunması və hər gün 15–20 dəqiqə fiziki aktivlik, o cümlədən yürüş və idman sağlam çəkinin qorunmasına kömək edir.
Stress hormonu olan kortizolun yüksək olması iştahı artıraraq daha çox qida qəbuluna səbəb ola bilər. Buna görə stressin idarə olunması da sağlam həyat tərzinin vacib hissəsidir.
Duz seçərkən nələrə diqqət edilməlidir?
Duz orqanizm üçün vacib minerallardan biri olsa da, onun keyfiyyətli və mənşəyi məlum olan növlərinə üstünlük verilməlidir. Böyüklər üçün gündəlik duz qəbulu 5 qram, maksimum isə 6 qramdan çox olmamalıdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu miqdara gün ərzində qəbul edilən digər qidaların tərkibində olan duz da daxildir.
Gündəlik istifadə üçün yodlaşdırılmış və rafinə olunmuş xörək duzu daha məqsədəuyğun hesab edilir. Xüsusilə uşaqlar, yeniyetmələr, hamilə qadınlar və süd verən analar yodla zəngin keyfiyyətli duzdan istifadə etməlidirlər.
Himalay, qaya və dəniz duzları da keyfiyyətli məhsullar hesab olunsa da, onların yodlaşdırılmış və düzgün emal olunmuş olmasına diqqət yetirilməlidir. Yemək hazırlanarkən duzu bişirmənin sonuna yaxın əlavə etmək tövsiyə olunur. Bu, yodun faydalı xüsusiyyətlərinin daha yaxşı qorunmasına kömək edir.
Bundan əlavə, duzun qablaşdırması zədələnməmiş olmalı, məhsul qaranlıq, sərin və quru yerdə saxlanılmalıdır ki, keyfiyyətini uzun müddət qoruya bilsin.
Bu variant təkrarları aradan qaldırır, fikirləri ardıcıllıqla təqdim edir və xəbər/müsahibə mətninə uyğun peşəkar üslubdadır”.
Ayşən Vəli