Onun sözlərinə görə, lakin bu potensialın reallaşması yalnız elektron xidmətlərin tətbiqindən deyil, islahatların keyfiyyətindən, idarəetmənin təkmilləşdirilməsindən və institusional dəyişikliklərin dərinliyindən asılıdır:"Rəqəmsal gömrük sisteminə keçid gömrük sahəsində həyata keçirilən ən mühüm institusional islahatlardan biridir. Bu sistem xarici ticarətin sürətləndirilməsi, sahibkarlıq mühitinin yaxşılaşdırılması və dövlət büdcəsinin gəlirlərinin artırılması baxımından böyük potensiala malikdir".
Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında iqtisadçı ekspert Asif İbrahimov bildirib.
Onun sözlərinə görə, lakin bu potensialın reallaşması yalnız elektron xidmətlərin tətbiqindən deyil, islahatların keyfiyyətindən, idarəetmənin təkmilləşdirilməsindən və institusional dəyişikliklərin dərinliyindən asılıdır:
"Rəqəmsal gömrük sisteminin xarici ticarət dövriyyəsinə müsbət təsir göstərəcəyi gözlənilir. Elektron bəyannamə, əvvəlcədən məlumatlandırma, avtomatlaşdırılmış risk idarəetmə sistemi və rəqəmsal sənəd dövriyyəsi malların sərhəddən keçmə müddətini azalda, logistika xərclərini aşağı sala və idxal-ixrac əməliyyatlarını sürətləndirə bilər. Bu isə Azərbaycanın tranzit ölkə kimi rəqabət qabiliyyətini artırmaqla yanaşı, beynəlxalq ticarət dəhlizlərində mövqeyini də gücləndirə bilər.
Paralel olaraq rəqəmsallaşma sahibkarlar üçün inzibati yükün azalmasına, sənəd dövriyyəsinin sadələşməsinə və insan amilinin minimuma endirilməsinə xidmət edir. Prosedurların şəffaflaşması korrupsiya risklərini azalda, biznes mühitində etimadı artıra və xüsusilə kiçik və orta sahibkarların xarici bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirə bilər.
Dövlət büdcəsi baxımından isə rəqəmsal gömrük sistemləri gömrük dəyərinin daha düzgün müəyyən edilməsinə, mal nomenklaturasının düzgün təsnifatına və rüsumlardan yayınma hallarının qarşısının alınmasına kömək edə bilər. Nəticədə kölgə iqtisadiyyatının həcmi azalır, büdcə gəlirlərinin toplanması daha səmərəli həyata keçirilir və fiskal intizam güclənir.
Amma Rəqəmsal gömrük sistemi öz-özlüyündə bütün problemlərin həlli deyil. Əgər elektron platformalar tətbiq olunsa, lakin prosedurlar əvvəlki kimi mürəkkəb qalsa, qərarvermə müddəti uzansa və müxtəlif dövlət qurumları arasında məlumat mübadiləsi tam inteqrasiya edilməsə, gözlənilən iqtisadi effekt əldə olunmaya bilər. Sadəcə kağız sənədlərin elektron formaya keçirilməsi hələ tam rəqəmsal transformasiya demək deyil.
Digər mühüm məqam ondan ibarətdir ki, sahibkar üçün əsas göstərici elektron xidmətlərin mövcudluğu deyil, gömrük rəsmiləşdirilməsinin nə qədər sürətli və proqnozlaşdırıla bilən olmasıdır. Əgər mallar elektron bəyannamədən sonra yenə də uzun müddət gömrükdə gözləyirsə və ya əlavə inzibati prosedurlar qalırsa, rəqəmsallaşmanın üstünlükləri tam hiss olunmayacaq.
Bundan başqa dövlət büdcəsinin gəlirlərinin artmasını yalnız rəqəmsallaşma ilə əlaqələndirmək də düzgün yanaşma deyil. Büdcə daxilolmaları ilk növbədə xarici ticarətin həcmi, idxalın strukturu, iqtisadi aktivlik və istehlak səviyyəsindən asılıdır. Rəqəmsal sistemlər bu prosesi daha səmərəli edə bilər, lakin iqtisadi artımı əvəz edə bilməz.
Kiçik və orta sahibkarlar üçün yeni rəqəmsal sistemlər müəyyən uyğunlaşma xərcləri də yarada bilər. Elektron sənəd dövriyyəsi, rəqəmsal imza, proqram təminatı və işçi heyətinin hazırlanması əlavə investisiya tələb edir. Buna görə də dövlət tərəfindən texniki dəstək, maarifləndirmə və təlim proqramlarının həyata keçirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Digər ən vacib məsələ kibertəhlükəsizlikdir. Gömrük sistemlərində böyük həcmdə kommersiya və maliyyə məlumatları emal olunur. Bu məlumatların qorunması, sistemlərin fasiləsiz işləməsi və kiberhücumlara qarşı dayanıqlılığı rəqəmsal gömrük modelinin etibarlılığını müəyyən edən əsas amillərdəndir.
Qısaca desək, rəqəmsal gömrük sisteminə keçid Azərbaycanın xarici ticarətinin inkişafı və biznes mühitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində mühüm addımdır. Lakin bu islahatın uğuru elektron platformaların yaradılması ilə deyil, gömrük rəsmiləşdirilməsi müddətinin real olaraq nə qədər azaldığı, sahibkarların xərclərinin nə dərəcədə aşağı düşdüyü, korrupsiya və kölgə iqtisadiyyatının hansı səviyyədə məhdudlaşdırıldığı, həmçinin xarici ticarət dövriyyəsi və büdcə gəlirlərində ölçülə bilən nəticələrin əldə olunması ilə qiymətləndirilməlidir. Rəqəmsallaşma məqsəd deyil, daha səmərəli, şəffaf və rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyatın qurulmasına xidmət edən vasitədir. Bu baxımdan islahatların davamlı monitorinqi, sahibkarların rəylərinin nəzərə alınması və beynəlxalq təcrübənin tətbiqi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir".
Lətifə Musayeva