Yay mövsümünün gəlişi ilə çimərliklər insanlarla dolur. Dənizə istirahətə gedənlər rahat hərəkət etmək və üzmək üçün çimərlik geyimlərinə üstünlük verirlər. Lakin bir çox hallarda xüsusilə qadınlar çimərlik geyimində olduqları üçün tənqid, irad, istehzalı baxışlar, hətta təhqiramiz sözlərlə üzləşirlər. Sosial şəbəkələrdə yayılan videoların şərhləri də göstərir ki, bu mövzu cəmiyyətdə hələ də ciddi fikir ayrılığı yaradır.
Maraqlıdır ki, insanlar çimərlik üçün nəzərdə tutulmuş geyimə niyə gündəlik küçə geyimi kimi yanaşırlar? Niyə bəzi şəxslər başqasının geyimini müzakirə etməyi özlərinə haqq hesab edirlər? Bu münasibətin kökündə hansı sosial və psixoloji amillər dayanır?
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Bu problem yalnız Azərbaycana aid deyil. Dünyanın müxtəlif ölkələrində aparılan araşdırmalar göstərir ki, çimərliklər insanların bir-birini ən çox xarici görünüşünə və geyiminə görə qiymətləndirdiyi məkanlardan biridir. Turizm sahəsində aparılmış elmi tədqiqatlar göstərir ki, insanların fərqli çimərlik geyimi seçməsi digər insanların onlara münasibətinə, ünsiyyət qurmaq istəyinə və hətta həmin məkana münasibətinə belə təsir edə bilir. Araşdırmalar bunu "sosial identiklik" və "oxşarlıq meyli" ilə izah edir: insanlar özlərinə bənzəyən şəxsləri daha rahat qəbul edir, fərqli görünənlər isə daha çox diqqət və bəzən qınaq ilə qarşılaşırlar. (ScienceDirect)
Avropa ölkələrinin böyük hissəsində və ABŞ-da çimərlik geyimi yalnız çimərlik və hovuz üçün funksional geyim hesab olunur. Orada insanların geyiminə müdaxilə etmək və ya buna görə onları alçaltmaq sosial baxımdan qəbul edilən davranış sayılmır. Bununla belə, dünyanın bəzi bölgələrində dini, mədəni və ənənəvi dəyərlər səbəbindən daha qapalı çimərlik geyimlərinə üstünlük verilir. Bir sıra ölkələrdə isə burkini, bikini və digər çimərlik geyimləri ətrafında illərdir ictimai və hüquqi müzakirələr davam edir. (ScienceDirect)
Azərbaycanda isə vəziyyət daha mürəkkəbdir. Bir tərəfdən ölkədə dəniz turizmi inkişaf edir, müasir çimərlik kompleksləri fəaliyyət göstərir və insanlar müxtəlif tip çimərlik geyimlərindən istifadə edirlər. Digər tərəfdən isə cəmiyyətin müəyyən hissəsində daha konservativ yanaşma qalmaqdadır. Xüsusilə sosial şəbəkələrdə və bəzi ictimai məkanlarda qadınların geyimi daha çox müzakirə olunur. Geyimə yönələn iradların əksəriyyəti də məhz qadınlara ünvanlanır. Bunun kökündə uzun illər formalaşmış gender stereotipləri, ailə və namus anlayışının geyimlə əlaqələndirilməsi, eləcə də insanların başqasının şəxsi seçiminə müdaxilə etməsini normal hesab etməsi dayanır. Azərbaycanda geyim normalarının tarixi və mədəni dəyişimi ilə bağlı akademik araşdırmalar da göstərir ki, geyim məsələsi ölkədə sosial dəyişikliklər və mədəni dəyərlərlə sıx bağlı olaraq formalaşıb. (Taylor & Francis Online)
Bununla yanaşı, son illər xüsusilə Bakı və turizm zonalarında çimərlik geyiminə münasibətin daha liberal olduğu müşahidə edilir. Yerli sakinlər və turistlərin təcrübələri göstərir ki, ödənişli çimərliklərdə müxtəlif çimərlik geyimləri adi qarşılanır. Bununla belə, bəzi ictimai çimərliklərdə insanların baxışları və qeyri-etik şərhləri ilə qarşılaşanlar da olur. (Reddit)
Psixoloqlar hesab edirlər ki, başqasının geyimini davamlı müzakirə etmək və ya ona görə insanı alçaltmaq əslində nə əxlaqın, nə də mədəniyyətin göstəricisidir. Bu, daha çox fərqli seçimlərə qarşı dözümsüzlük, stereotiplər və sosial nəzarət meylindən qaynaqlanır. Hüquqşünaslar isə bildirirlər ki, qanunvericiliklə qadağan edilməyən geyim seçiminə görə insanın təhqir olunması, alçaldılması və ya təqib edilməsi hüquqi məsuliyyət də yarada bilər.
Ayşən Vəli