Körpələrin ayaqlarının əyri, çarpaz və ya "O" və "X" formasında görünməsi valideynləri narahat edən ən çox rast gəlinən hallardan biridir. Əksər hallarda bu vəziyyət uşağın normal inkişafının bir hissəsidir və yaş artdıqca öz-özünə düzəlir. Lakin bəzi hallarda ayaq əyriliyi ciddi ortopedik və ya metabolik xəstəliklərin əlaməti ola bilər. Buna görə valideynlər hansı halların normal, hansı halların isə həkim müayinəsi tələb etdiyini bilməlidirlər.
Bu sözləri SİA-ya pediatr Səbinə Məmmədova deyib.
O bildirib ki, körpələr ana bətnində məhdud sahədə inkişaf etdikləri üçün doğulduqda ayaqları bir qədər əyri görünə bilər. Bu, fizioloji vəziyyət hesab olunur və adətən uşaq yeriməyə başladıqdan sonra tədricən düzəlir:
Ayaq əyriliyinin normal inkişaf mərhələləri
- 0–18 ay: Ayaqlarda "O" formasında əyrilik (genu varum) normal hesab olunur.
- 2–4 yaş: Ayaqlarda "X" formasında görünüş (genu valgum) yarana bilər və bu da inkişafın təbii mərhələsidir.
- 6–7 yaş: Ayaqlar adətən normal düzülüş alır.
Bu dəyişikliklər simmetrik olduqda, uşağın boy inkişafı normal olduqda və ağrı yaratmadıqda əksər hallarda müalicəyə ehtiyac olmur.
Körpələrdə ayaq əyriliyi hansı hallarda müalicə tələb edir?
Aşağıdakı hallarda pediatr və uşaq ortopedinə müraciət edilməlidir:
- Ayaq əyriliyi yalnız bir ayaqda müşahidə olunursa.
- Əyrilik yaş artdıqca azalmaq əvəzinə daha da artırsa.
- Uşaq yeriyərkən axsayırsa və ya tez-tez yıxılırsa.
- Ayaqlarda ağrı, şişkinlik və ya hərəkət məhdudluğu varsa.
- Dizlər və ya topuqlar arasında məsafə normadan çoxdursa.
- 2 yaşdan sonra "O" ayaqlılıq davam edirsə və ya artırsa.
- 7 yaşdan sonra "X" ayaqlılıq hələ də qalırsa.
- Boy artımı geri qalırsa və ya uşaqda inkişaf ləngiməsi müşahidə olunursa.
- Ailədə irsi skelet xəstəlikləri varsa.
- Uşağın ayaqlarında ciddi deformasiya görünürsə.
Ayaq əyriliyinin səbəbləri
Patoloji ayaq əyriliyinə səbəb ola bilən hallar bunlardır:
- D vitamini çatışmazlığı və raxit.
- Kalsium və fosfor mübadiləsinin pozulması.
- Skelet displaziyaları.
- Travmalar və sınıqlar.
- Böyümə qığırdağının zədələnməsi.
- Artıq çəki nəticəsində ayaqlara düşən yükün artması.
- Nadir hallarda bəzi genetik və metabolik xəstəliklər.
Həkim müayinəsində nələr qiymətləndirilir?
Pediatr və ya uşaq ortopedi:
- Ayaqların simmetriyini qiymətləndirir.
- Yerimə formasını müşahidə edir.
- Diz və topuq arasındakı məsafəni ölçür.
- Boy və çəki inkişafını dəyərləndirir.
- Zərurət olduqda rentgen müayinəsi təyin edir.
- D vitamini, kalsium, fosfor və digər laborator analizlər istəyə bilər.
Müalicə necə aparılır?
Müalicə səbəbdən asılı olaraq seçilir.
Fizioloji ayaq əyriliyində xüsusi müalicəyə ehtiyac olmur. Uşaq mütəmadi izlənilir və yaşa uyğun inkişaf qiymətləndirilir.
Əgər səbəb D vitamini çatışmazlığıdırsa, həkimin təyin etdiyi dozada D vitamini və lazım gəldikdə kalsium preparatları istifadə edilir.
Bəzi hallarda fizioterapiya və xüsusi məşqlər tövsiyə oluna bilər.
Ciddi deformasiya və ya sümük xəstəliklərində ortopedik cihazlar və nadir hallarda cərrahi müalicə tələb oluna bilər.
Valideynlər nələrə diqqət etməlidirlər?
- Körpəyə həkim məsləhəti olmadan ortopedik ayaqqabı almağa tələsməyin.
- Uşağı erkən yeritməyə və ya ayaq üstə saxlamağa məcbur etməyin.
- D vitamini profilaktikasını pediatrın tövsiyəsinə uyğun davam etdirin.
- Uşağın sağlam qidalanmasına və kifayət qədər kalsium qəbul etməsinə diqqət edin.
- Günəş işığından yaşa uyğun şəkildə faydalanmasına şərait yaradın.
- Artıq çəkinin qarşısını alın.
- Planlı pediatr müayinələrini gecikdirməyin.
Unutmaq olmaz ki, körpələrdə ayaq çarpazlığı və ya ayaq əyriliyinin böyük əksəriyyəti normal inkişafın bir hissəsidir və zamanla öz-özünə düzəlir. Lakin əyrilik birtərəfli olduqda, yaş artdıqca dərinləşdikdə, ağrı, axsama və ya inkişaf geriliyi ilə müşayiət olunduqda vaxt itirmədən pediatr və uşaq ortopedinə müraciət etmək vacibdir. Erkən diaqnostika və düzgün müalicə gələcəkdə yarana biləcək skelet problemlərinin qarşısını almaqda mühüm rol oynayır.
Ayşən Vəli