Son illər xaricdən onlayn alış-veriş edənlərin sayı sürətlə artır. “Temu”, “Trendyol”, “Shein”, “AliExpress” və digər platformalardan verilən sifarişlər gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilib. Lakin hər məhsulu internet vasitəsilə sifariş edib Azərbaycana gətirmək mümkün deyil. Bəzi malların ölkəyə gətirilməsi qanunvericiliklə tam qadağandır, bəziləri isə yalnız müvafiq dövlət qurumlarının icazəsi ilə idxal oluna bilər. Bu qaydaları bilməmək isə sifarişin gömrükdə saxlanılması, geri qaytarılması, hətta inzibati məsuliyyətlə nəticələnə bilər.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Azərbaycana gətirilməsi qadağan olunan məhsullar
Gömrük qanunvericiliyinə əsasən aşağıdakı məhsulların poçt və ya karqo vasitəsilə ölkəyə gətirilməsinə icazə verilmir:
-Odlu silahlar, döyüş sursatı və silah hissələri;
-Partlayıcı, yanıcı və digər təhlükəli maddələr;
-Narkotik vasitələr, psixotrop maddələr və onların prekursorları;
-Radioaktiv və zəhərli kimyəvi maddələr;
-Bioloji təhlükə yaradan materiallar;
-İnsan orqan və toxumaları;
-Pornoqrafik məzmunlu materiallar;
-Terrorizmi, zorakılığı və dini, irqi nifrəti təbliğ edən məhsullar.
Xüsusi icazə tələb olunan mallar
Bəzi məhsulların gətirilməsi tam qadağan edilməsə də, bunun üçün aidiyyəti dövlət orqanlarının icazəsi tələb olunur. Bunlara daxildir:
-Müəyyən dərman preparatları və tibbi vasitələr;
-Bitki toxumları, tinglər və digər fitosanitar nəzarətə aid məhsullar;
-Canlı heyvanlar və baytarlıq nəzarətində olan məhsullar;
-Nəsli kəsilməkdə olan heyvan və bitki növləri;
-Tarixi və mədəni əhəmiyyət daşıyan əşyalar.
Ən çox problem yaradan sifarişlər
Gömrükdə ən çox problemlə üzləşən məhsullar arasında elektron siqaretlər və onların ehtiyat hissələri, bəzi dərman preparatları, bitki toxumları, bioloji əlavələr, soyuq zəncir tələb edən qida məhsulları və mənşəyi tam bəlli olmayan kimyəvi maddələr yer alır. Vətəndaşlar çox vaxt bu məhsulların məhdudiyyətlərə aid olduğunu bilmədən sifariş verirlər.
Gömrük limiti
Hazırda fiziki şəxslər üçün xaricdən poçt və ya karqo vasitəsilə gətirilən şəxsi istifadə mallarına aylıq 300 ABŞ dolları məbləğində güzəşt limiti tətbiq olunur. Bu məbləğdən artıq olan sifarişlərə görə qanunvericiliyə uyğun gömrük ödənişləri hesablanır.
Sifariş verməzdən əvvəl bunlara diqqət edin
Onlayn alış-veriş etməzdən əvvəl məhsulun Azərbaycana gətirilməsinə icazə verilib-verilmədiyini araşdırmaq vacibdir. Məhsulun dəyərini düzgün bəyan etmək, gömrük sənədlərini vaxtında təqdim etmək və lazım gəldikdə müvafiq icazələri əvvəlcədən almaq həm əlavə xərclərin, həm də sifarişin gömrükdə saxlanılması riskinin qarşısını alır.
Xaricdən sifariş verərkən yalnız məhsulun qiymətinə deyil, onun ölkəyə idxal qaydalarına da diqqət yetirmək vacibdir. Əks halda, sərfəli görünən alış-veriş həm maddi itkiyə, həm də uzunmüddətli hüquqi prosedurlara səbəb ola bilər.
Dünyada gömrük qaydaları necə tənzimlənir?
Dünyanın əksər ölkələrində gömrük qaydalarının əsas prinsipləri oxşardır. Demək olar ki, bütün dövlətlər təhlükəsizlik, ictimai sağlamlıq, ətraf mühitin qorunması və milli maraqlar baxımından müəyyən məhsulların ölkəyə gətirilməsinə ya tam qadağa qoyur, ya da xüsusi icazə tələb edir. Bu sahədə ölkələr əsasən Ümumdünya Poçt İttifaqı (UPU) və milli gömrük qanunvericiliyinə uyğun fəaliyyət göstərirlər.
Lakin qadağalar ölkədən-ölkəyə dəyişə bilər. Məsələn:
-ABŞ-də odlu silahlar, bəzi dərman preparatları, kənd təsərrüfatı məhsulları, təzə meyvə və tərəvəz, ət və süd məhsulları, həmçinin saxta brend məhsulların idxalına ciddi məhdudiyyətlər tətbiq edilir. Son illərdə aşağı dəyərli bağlamalara nəzarət də daha da sərtləşdirilib.
-Avropa İttifaqı ölkələrində bitkilər, toxumlar, heyvan mənşəli qidalar, bəzi kosmetik və kimyəvi məhsullar fitosanitar və baytarlıq nəzarətindən keçmədən ölkəyə buraxılmır. Nəsli kəsilməkdə olan heyvan və bitkilərdən hazırlanan məhsulların idxalı isə xüsusi icazə tələb edir.
-Avstraliya və Yeni Zelandiya dünyanın ən sərt biotəhlükəsizlik qaydalarına malik ölkələri hesab olunur. Toxum, ağac materialları, torpaq, meyvə, ət, süd məhsulları və hətta bəzi qida məhsulları belə ciddi yoxlamadan keçirilir və çox vaxt ölkəyə buraxılmır.
-Sinqapur, Yaponiya və Cənubi Koreya kimi ölkələrdə isə dərman preparatları, elektron cihazlar, batareyalar və kimyəvi məhsullarla bağlı xüsusi gömrük tələbləri mövcuddur.
Ümumilikdə, beynəlxalq təcrübə göstərir ki, internetdən sifariş verilən məhsul bir ölkədə sərbəst satılsa belə, onun başqa ölkəyə idxalına icazə verilməyə bilər. Bu səbəbdən sifariş verməzdən əvvəl həm göndərən ölkənin, həm də qəbul edən ölkənin gömrük qaydaları ilə tanış olmaq tövsiyə olunur.
Ayşən Vəli