Ölü diş ağzınızda nə qədər qala bilər? - ARAŞDIRMA

Diş ağrısı insanların həkimə müraciət etməsinin ən geniş yayılmış səbəblərindən biridir. Maraqlıdır ki, bəzi hallarda uzun müddət ağrı verən diş birdən-birə sakitləşir və insan bunu sağalma əlaməti hesab edir. Halbuki stomatoloqlar bildirirlər ki, ağrının qəfil kəsilməsi hər zaman müsbət hal deyil. Əksinə, bu, diş pulpasının – yəni sinir və damar toxumasının – tamamilə məhv olmasının əlaməti ola bilər.
Tibbdə bu vəziyyət "pulpa nekrozu" və ya xalq arasında deyildiyi kimi "ölü diş" adlanır. Belə diş artıq canlılığını itirsə də, ağız boşluğunda qalmağa davam edir. Məhz buna görə bir çox insan "diş artıq ağrımırsa, onu müalicə etdirməyə ehtiyac varmı?" sualını verir. Mütəxəssislər isə xəbərdarlıq edirlər ki, ölü diş müalicə olunmadıqda təkcə ağız boşluğuna deyil, ümumi sağlamlığa da ciddi təhlükə yarada bilər.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Ölü diş nədir?
Dişin daxilində "pulpa" adlanan yumşaq toxuma yerləşir. Burada sinirlər, qan damarları və birləşdirici toxumalar olur. Məhz bu hissə dişi canlı saxlayır.
Dərin kariyes, güclü zərbə, diş çatları və ya uzun müddət davam edən iltihab nəticəsində pulpa zədələndikdə qan dövranı dayanır və sinirlər məhv olur. Nəticədə diş canlılığını itirir və "ölü diş"ə çevrilir.
Belə diş artıq ağrı hiss etməsə də, bu onun sağlam olduğu anlamına gəlmir.
Ölü diş necə yaranır?
Ən çox rast gəlinən səbəb müalicə olunmayan kariyesdir. Kariyes dərinləşdikcə bakteriyalar pulpa toxumasına qədər çatır və burada iltihab yaradır. İltihab uzun müddət davam etdikdə toxuma ölür.
Bundan başqa:
dişə güclü zərbə dəyməsi;
dişin çatlaması;
köhnə dolğuların altından infeksiyanın yayılması;
diş sıxma (bruksizm);
bəzi hallarda təkrar stomatoloji müdaxilələr də pulpanın nekrozuna səbəb ola bilər.

Ölü dişin əlamətləri hansılardır?
İlk mərhələdə:
isti və soyuğa həssaslıq;
gecələr artan diş ağrısı;
çeynəmə zamanı narahatlıq
müşahidə oluna bilər.
Lakin sinir tamamilə öldükdən sonra ağrı çox vaxt yox olur. Bu da insanlarda yanlış təhlükəsizlik hissi yaradır.
Sonrakı mərhələdə isə:
dişin boz, tünd sarı və ya qəhvəyi rəng alması;
diş ətində şişkinlik;
ağızdan xoşagəlməz qoxu;
irin axması; diş əti üzərində kiçik irin kisəsinin (fistula) əmələ gəlməsi kimi əlamətlər meydana çıxa bilər.

Ölü diş niyə ağrımır?
Canlı dişdə ağrını hiss etdirən sinirlərdir. Sinirlər məhv olduqda ağrı hissi də itir.
Lakin bu, infeksiyanın dayandığı demək deyil.
Əksinə, bakteriyalar diş kökü boyunca yayılmağa davam edə bilər və insan bunu hiss etməyə bilər.
Stomatoloqlar məhz buna görə ölü dişi "səssiz infeksiya mənbəyi" adlandırırlar.
Ölü diş müalicə olunmazsa nə baş verir?
Ən ciddi problemlərdən biri infeksiyanın kök ucuna keçməsidir.
Burada bakteriyalar çoxaldıqca:
kök ətrafında iltihab yaranır;
sümük toxuması əriməyə başlayır; kist və ya qranuloma əmələ gələ bilər.
Vaxtında müdaxilə edilmədikdə infeksiya daha geniş sahəyə yayıla bilər.

Abses necə yaranır?
Müalicə olunmayan ölü dişlərdə irin toplanaraq abses əmələ gətirə bilər.
Bu zaman:
güclü şişkinlik;
yüksək hərarət;
udqunma çətinliyi; ağız açmaqda çətinlik yarana bilər.
Ağır hallarda infeksiya boyun nahiyəsinə və digər toxumalara yayıla bilər ki, bu da təcili tibbi yardım tələb edən vəziyyətdir.
Ölü diş ağızda nə qədər qala bilər?
Bu sualın dəqiq cavabı yoxdur.
Bəzi ölü dişlər heç bir müalicə aparılmadan bir neçə ay ərzində ciddi problem yarada bilər.
Digərləri isə illərlə ağızda qala bilər.
Lakin stomatoloqlar bildirirlər ki, simptom verməməsi onun təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir. İnfeksiya uzun müddət gizli şəkildə inkişaf edə bilər və yalnız rentgen müayinəsində aşkar edilər.

Ölü diş öz-özünə sağala bilərmi?
Pulpa toxuması öldükdən sonra yenidən bərpa olunmur.
Bu səbəbdən belə diş yalnız stomatoloji müalicə ilə qoruna bilər.
Ölü diş necə müalicə olunur?
Əgər dişin tac hissəsi qorunubsa, əsas müalicə üsulu kanal müalicəsidir.
Bu zaman:
ölmüş toxuma çıxarılır;
kök kanalları xüsusi alətlərlə təmizlənir;
dezinfeksiya edilir; xüsusi materiallarla doldurulur.
Sonra diş dolğu və ya süni tacla bərpa edilir.
Əgər diş tam dağılıbsa və bərpası mümkün deyilsə, onun çəkilməsi tövsiyə olunur.

Ölü diş ümumi sağlamlığa təsir edə bilərmi?
Mütəxəssislər bildirirlər ki, ağız boşluğunda uzun müddət qalan infeksiya ocaqları ümumi sağlamlığa da təsir göstərə bilər.
Xüsusilə:
şəkərli diabet xəstələrində;
ürək qapaq xəstəlikləri olan insanlarda;
immun sistemi zəif olan şəxslərdə diş infeksiyalarına daha ciddi yanaşılır.
Bu səbəbdən ağız boşluğunun sağlamlığı ümumi sağlamlığın ayrılmaz hissəsi hesab edilir.
Ölü dişin qarşısını almaq mümkündürmü?
Əksər hallarda bəli.
Bunun üçün:
kariyes vaxtında müalicə olunmalıdır;
ildə ən azı iki dəfə stomatoloji müayinə aparılmalıdır;
diş travmaları diqqətdən kənarda qalmamalıdır; gündə ən azı iki dəfə dişlər fırçalanmalı, diş ipindən istifadə edilməlidir; uzunmüddətli diş ağrıları özbaşına ağrıkəsicilərlə ört-basdır edilməməlidir.
Ölü diş ağrı vermədiyi üçün çox vaxt təhlükəsiz hesab edilir. Halbuki bu vəziyyət dişin sağlam olması deyil, sinir toxumasının tamamilə məhv olması deməkdir. Müalicə olunmayan ölü diş zamanla kök nahiyəsində infeksiyaya, absesə, sümük itkisinə və hətta dişin itirilməsinə səbəb ola bilər.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, diş ağrısının qəfil kəsilməsi heç vaxt rahatlıq səbəbi kimi qəbul edilməməlidir. Əksinə, bu hal dişin canlılığını itirdiyinin göstəricisi ola bilər və gecikmədən stomatoloqa müraciət etmək lazımdır. Vaxtında aparılan kanal müalicəsi əksər hallarda dişin uzun illər ağızda sağlam şəkildə qalmasına imkan verir.