Son illər Azərbaycanda köhnə binaların sökülməsi, qəzalı yaşayış fondunun yenilənməsi, eləcə də dünyada baş verən güclü zəlzələlər fonunda insanların yaşadıqları binanın nə dərəcədə təhlükəsiz olduğu ilə bağlı narahatlığı artıb. Mütəxəssislər bildirirlər ki, hər çat və ya köhnə görünüş binanın qəzalı olması demək deyil. Bununla yanaşı, bəzi əlamətlər var ki, onlar daşıyıcı konstruksiyalarda problem yarandığını göstərə və ciddi təhlükədən xəbər verə bilər.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
İnşaat mühəndislərinin fikrincə, ilk diqqət yetirilməli məqam daşıyıcı divarlar, sütunlar və tirlərdir. Əgər bu hissələrdə diaqonal istiqamətdə iri çatlar yaranıbsa, həmin çatlar zaman keçdikcə böyüyürsə və ya yeni çatlar əmələ gəlirsə, bu, konstruksiyanın zəifləməsi ehtimalını artırır. Əksinə, yalnız suvaq qatında yaranan nazik çatlar əksər hallarda binanın təhlükəli olması anlamına gəlmir.
Binanın təhlükəli ola biləcəyini göstərən digər əlamətlərdən biri də döşəmənin və ya binanın hiss olunacaq dərəcədə əyilməsidir. Mənzildə qapı və pəncərələrin qəfil bağlanmaması, mebellərin öz-özünə sürüşməsi, döşəmənin maili görünməsi və ya tavanla divar arasında boşluqların yaranması binanın oturması və ya konstruktiv deformasiyaya məruz qalması ilə əlaqədar ola bilər.
Betonun tökülməsi və armaturun görünməsi də diqqətdən yayınmamalıdır. Xüsusilə armatur paslanıbsa, bu, daşıyıcı elementlərin möhkəmliyinə mənfi təsir göstərir. Uzun illər davam edən su sızmaları və rütubət də betonun keyfiyyətini zəiflədə, armaturun korroziyaya uğramasına səbəb ola bilər.
Bünövrə ətrafında torpaq çökmələri, asfalt örtüyündə iri yarıqların yaranması və ya binanın bir hissəsinin digər hissəsindən fərqli şəkildə oturması da mütəxəssislər tərəfindən ciddi siqnal hesab edilir. Belə hallarda vizual müşahidə ilə kifayətlənmək yox, mütləq texniki ekspertiza aparılmalıdır.
Bununla yanaşı, ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, insanlar çox vaxt kosmetik qüsurlarla real təhlükəni qarışdırırlar. Boyanın qabarması, suvağın tökülməsi və ya divar kağızının açılması təkbaşına binanın qəzalı olması demək deyil. Əsas məsələ daşıyıcı konstruksiyaların vəziyyətidir.
Dünya təcrübəsi göstərir ki, inkişaf etmiş ölkələrdə bina təhlükəsizliyi yalnız tikinti mərhələsində yox, istismar dövründə də mütəmadi nəzarətdə saxlanılır. Məsələn, Yaponiyada zəlzələ riski yüksək olduğuna görə bir çox yaşayış binasında xüsusi sensorlar quraşdırılır və konstruksiyanın hərəkəti daim izlənilir. ABŞ-də, xüsusilə Florida ştatında 2021-ci ildə yaşayış binasının çökməsindən sonra çoxmərtəbəli binaların dövri texniki ekspertizası ilə bağlı qaydalar daha da sərtləşdirilib. Almaniyada əsaslı təmir zamanı binanın daşıyıcı konstruksiyalarının vəziyyəti mütləq qiymətləndirilir. Türkiyədə isə 2023-cü il Kahramanmaraş zəlzələlərindən sonra milyonlarla bina yenidən yoxlanılıb, riskli tikililər müəyyən edilərək sakinlər təxliyə olunub və söküntü proqramlarına daxil edilib.
Azərbaycanda da xüsusilə Bakı şəhərində qəzalı və istismar müddətini başa vurmuş binaların mərhələli şəkildə yenilənməsi prosesi davam edir. Bununla belə, mütəxəssislər hesab edirlər ki, köhnə yaşayış fondunun mütəmadi texniki monitorinqi genişləndirilməli, binaların vəziyyəti ilə bağlı məlumatlar sakinlər üçün daha əlçatan olmalı və risklərin qiymətləndirilməsi yalnız şikayət əsasında deyil, planlı şəkildə həyata keçirilməlidir.
Ekspertlərin fikrincə, sakinlər binada daşıyıcı divarlarda iri çatlar, sütunlarda deformasiya, betonun tökülməsi, binanın əyilməsi və ya bünövrədə çökmə kimi əlamətlər müşahidə etdikdə bunu adi təmir problemi kimi qiymətləndirməməlidirlər. Belə hallarda aidiyyəti qurumlara müraciət edilməli və binanın texniki vəziyyəti peşəkar ekspertlər tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Çünki təhlükəli binaların vaxtında aşkarlanması mümkün insan tələfatının və böyük maddi ziyanın qarşısını ala bilər.
Ayşən Vəli