...Vitali Portnikov ukraynalı jurnalist, yazıçı, publisist və televiziya aparıcısıdır. SİA onun zbruc.eu saytında yer alan yazısına diqqət çəkərək, onu bəzi istisnalarla Sizlərin də diqqətinə çatdırır..?
...Moskva özünü bir imperiya kimi yenidən qurmağa çalışır. ...İmperiya yox olmalıdır.
Ukrayna uğrunda müharibə imperiyanın son dayanacağıdır..? Biz bu və oxşar təklifləri o qədər tez-tez təkrarlayırıq ki, qonşu dövlətimizin imperiya xarakteri barədə bir zərrə belə şübhə yeri qoymuruq.
Axı, 1917-ci ilə qədər bu ölkə, Böyük Pyotrun sayəsində, məhz belə adlandırılırdı - Moskva İmperiyası, Sovet İttifaqı isə onun imperiya təbiəti barədə heç bir şübhə qoymur. Bəs əgər bu, bir imperiyadırsa - bəlkə də yox olmaqdan imtina edən sonuncu kontinental imperiyadırsa - niyə bu qədər qəribə davranır?
Ərazisinə görə dünyanın ən böyük ölkəsi, əsrlər boyu Avropadan kənar hissəsində yaşayışsız qalmış, artıq dörd ildir ki, Avdievka və Konstantinovka uğrunda mübarizə aparır, neft pulları əsasən müharibəyə xərclənir - və bu, Moskvada dövləti dəstəkləyə biləcək yalnız bir neçə bölgənin qalmasına baxmayaraq...
Yaxşı, deməli, bu, Putinin dəliliyidir..?
Lakin hətta 1990-cı illərdə, pulun tamamilə olmadığı bir vaxtda belə, Moskva öz ordusundan istifadə edərək Dnestryanı və Abxaziya üzərində nəzarəti qoruyub saxladı və İçkeriya ilə münaqişəni qanlı müharibə yolu ilə həll etdi?
Və 1920-ci illər!
Viranəlik, aclıq, tam fəlakət - lakin Qırmızı Ordu imperiya sərhədlərini bərpa etməyə çalışırdı və bolşevik liderləri Tuvanın ilhaqı ilə sözün əsl mənasında 1940-cı illərə qədər sakitləşə bilmədilər... Bu vaxt, ilhaq edilmiş torpaqların əksəriyyətində heç bir inkişaf baş vermədi - hətta moskvalıların özləri də pulu talan etməyə məcbur olan qəribə bir imperiya haqqında danışmağa başladılar.
...Moskva həqiqətən qəribə bir imperiyadır. Dünya tarixində iki növ imperiya mövcuddur.
Birincisi, xarici resurslar əldə etmək üçün qoşun göndərən "oturaq" imperiyadır; bu, Romadan Böyük Britaniyaya qədər əbədi bir hekayədir, demək olar.
İkincisi isə əsasən yaşayış sahəsi uğrunda mübarizə aparan və resurslara xüsusi əhəmiyyət verməyən köçəri bir imperiyadır; onlar onun əsas prioriteti deyil. Belə bir imperiyanın bariz nümunəsi Qızıl Ordadır.
…Moskva əlamətdar bir transformasiyaya məruz qaldı. Moskva Knyazlığı köçəri imperiyanın oturaq bir kənarına çevrildi və siyasi mədəniyyətini miras aldı.
Qızıl Ordanın tənəzzülü, yeni ərazilərə genişlənə bilmədiyi və öz kənarlarının xeyrinə parçalanaraq kiçilməyə başladığı zaman başladı.
Onun ən uğurlu və qəddar varisi, bütün tarixi davamlı və amansız genişlənmədən ibarət olan Moskva idi və bu, knyazlığın müstəqil dövlətə çevrilməsinin ilk günlərindən sözün əsl mənasında başlamış və heç vaxt, sözün əsl mənasında heç vaxt dayanmamışdır.
Eyni zamanda, moskvalıların yaşayış sahəsinə ehtiyacı olduğunu demək olmaz - onlar hətta ölkələrinin Avropa hissəsini, Sibir və Uzaq Şərqi inkişaf etdirə bilmirlər.
Və yenə də, onların resurslar uğrunda hər hansı bir mənalı müharibə apardıqlarını demək olmaz - bütün bunlar doğma evindən çıxmadan karyerasını quran sevimli rus nağıl qəhrəmanı Emelyanın davranışına uyğun olaraq baş verir.
Ələ keçirilən ərazidə neft yataqları aşkar edilərsə, əla! Biz neftlə dolanacağıq və daha çoxunu ələ keçirmək üçün yeni silahlar və tanklar quracağıq. Əgər heç biri aşkarlanmasa, qoy elə olsun. Ən azından ələ keçirilən ərazi "dörd Fransın ekvivalentidir", vau! Hər şey möhtəşəm və mənasız olmalıdır - heç vaxt atəş açmayan Çar topu, heç vaxt çalmayan Çar zəngi, heç vaxt məskunlaşmayan və ya inkişaf etdirilməyən Çar ərazisi…
Məhz buna görə düşünürəm ki, bütün məsələ məhz bu cilovsuz genişlənmədədir, hətta imperiyada deyil.
Biz sivilizasiya acizliyini, müstəqil şəkildə bir şey yarada bilməməyi, daim təqlid etmək və oğurlamaq ehtiyacını maskalamaq üçün hərəkət etməliyik və hərəkət bizə oğurlanmış malları özümüzünkü kimi təqdim etmək, eləcə də hətta keyfiyyətə deyil, ölçüyə əsaslanaraq öz "mənəvi səlahiyyətimizin" yüksəkliklərindən başqalarına dərs demək imkanı verir.
Buna görə də, kommunist inqilabı həqiqətən əvvəlcə Moskvada qalib gələ bilərdi, çünki bu genişlənmə ideyası ilə uyğun gəlirdi və - unutmayaq ki - Moskva inqilabı deyil, "dünya" inqilabı idi.
Beləliklə, Macarıstan və Bavariya Sovet Respublikaları yarandı. Stalin "dünya inqilabının" baş ideoloqu Trotskini məğlub etdi, çünki o, Sovet Moskvasının gücünü ayıqlıqla qiymətləndirdi və bunun köhnə imperiyanı yeni şüarlar altında və bütün dünya üçün bərpa etməyin kifayət edəcəyini anladı - zarafat deyil!
Lakin Sovet İttifaqı İkinci Dünya Müharibəsində qaliblər arasında peyda olanda Trotskinin özünün də alqışlayacağı bir genişlənmə başladı - Mərkəzi Avropa, Çin, Koreyanın yarısı, Kuba və nəhayət Anqola, Mozambik və hətta Efiopiya! Əfqanıstanda hər şey dağılmağa başladı, amma səbəb təkcə düşünülməmiş müharibə deyil, həm də Moskvanın sadəcə yeni, geniş təsir dairəsində inkişaf etməkdə olan ölkələri yaratmaqda və ya onların resurslarını istehlak etməkdə aciz olduğunu sübut etməsi idi.
Bu, onları və özünü alçaltdı - və bu, təkcə kommunizm deyil, həm də Moskvanın özü idi.
Hər şeyi anlamaq üçün sadəcə Marşal Titonun kommunist Yuqoslaviyasındakı insanların həyat səviyyəsini və özünü təmin etməsini Sovet blokunun qonşu ölkələri ilə müqayisə etmək kifayətdir.
Və mən çox yaxşı xatırlayıram ki, sovet dövründə bir çox ziyalı heç olmasa belə bir Yuqoslaviya sosializmini xəyal edirdi, əsas problemin sadəcə kommunist ideologiyasında deyil, Moskva ekspansiyasının mahiyyətində olduğunu anlamırdılar.
Görünür, Sovet İttifaqının dağılması moskvalılar üçün bir dərs olmalı idi - amma belə olmadı! Əvvəlcə onlar sadəcə dağılmanı hiss etmədilər və indi MDB-də yaşadıqlarına qərar verdilər. Və həqiqətən də özlərini Moskvada tapdıqlarını anladıqda, bu Moskvanın ən azı həmin MDB-nin sərhədlərinə qədər genişləndirmək istədilər.
Moskvalılar Sovet İttifaqının dağılmasından bir neçə ay sonra Dnestryanının "müstəqilliyini" dəstəklədilər. Onlar
Qafqaza qoşun və "könüllülər" göndərdilər.
Sonra Gürcüstanda müharibə, Krımın ilhaqı, Ukrayna gəldi - və yenə də bir rus Buçada tualetləri oğurlayır!
Son günlərdə, Moskvanın Krımda gözlənilməz fəlakəti fonunda, dayansalar, Ukraynanı məğlub edə bilməsələr və genişlənmələrini dayandırmağa məcbur olsalar, nə edəcəklərini düşünürdüm. Genişlənmə onların qəribə və vəhşi sivilizasiyasının mahiyyətidirsə, ümumiyyətlə dayana bilərlərmi? İndiyə qədər etdikləri hər şey genişlənmə naminə olduğu halda, genişlənmədən nə edəcəklər?
Qəzəblərini rus olmayan xalqlara sovursunlar ki, özlərini ayırmağa və "torpaq toplamaq" üçün yeni imkanlar yaratmağa çalışsınlar?
Öz aralarında vuruşsunlar? Yoxsa sadəcə dişlərini sıxacaqlar, hər şeyi başa düşdüklərini iddia edəcəklər, özlərinə yeni gənc Putin tapacaqlar və yeni müharibəyə və yeni genişlənməyə hazırlaşacaqlar?
Əli Babayev