Hər nəslin öz arzuları olur. Bir zamanlar uşaqların ən böyük xəyalı müəllim, həkim, pilot və ya mühəndis olmaq idisə, bu gün bir çox uşaq üçün sosial media fenomeni, oyun dizayneri, proqramçı, bloqer və ya süni intellekt mütəxəssisi olmaq daha cəlbedici görünür. Bu dəyişiklik təkcə peşə seçimində deyil, həyat tərzində, uğur anlayışında və gələcəyə baxışda da özünü göstərir.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Dünənin uşaqları sabitlik, bugünün uşaqları isə seçim azadlığı arzulayır
Azərbaycan da daxil olmaqla dünyanın bir çox ölkəsində əvvəlki nəsillər üçün əsas məqsəd yaxşı təhsil almaq, daimi iş tapmaq, ev sahibi olmaq və ailə qurmaq idi. Çünki həmin dövrlərdə iqtisadi sabitlik hər şeydən önəmli hesab olunurdu.
Bu gün isə uşaqlar və yeniyetmələr üçün uğur anlayışı dəyişib. Onlar daha çox öz maraqlarına uyğun peşə seçmək, sərbəst işləmək, səyahət etmək, yaradıcılıqla məşğul olmaq və şəxsi inkişaf əldə etmək istəyirlər. Müasir uşaqların bir qismi yüksək maaşlı işdən çox, sevdiyi işlə məşğul olmağa üstünlük verir.
Texnologiya arzuların istiqamətini dəyişib
Valideynlərin uşaqlıq dövründə informasiya mənbələri əsasən televiziya, kitab və məktəblə məhdudlaşırdı. Müasir uşaqlar isə internet vasitəsilə dünyanın istənilən nöqtəsində yaşayan insanları izləyə bilir.
Bu səbəbdən onların xəyal dairəsi də genişlənib. Bir uşaq Bakıda yaşasa belə, ABŞ-dəki proqramçının, Cənubi Koreyadakı oyun yaradıcısının və ya Avropadakı idmançının həyatını gündəlik izləyə bilir. Bu da yeni peşələrə və həyat tərzlərinə marağı artırır.
Dünyada aparılan araşdırmalar nə göstərir?
Son illərdə Böyük Britaniya, ABŞ, Yaponiya və Avstraliyada aparılan araşdırmalar maraqlı nəticələr ortaya qoyub.
1980–1990-cı illərdə uşaqlar arasında ən çox arzulanan peşələr müəllim, həkim, polis və astronavt idi. Son araşdırmalarda isə ilk sıralarda məzmun yaradıcısı (content creator), yutuber, oyun proqramçısı, influencer və texnologiya sahəsi ilə bağlı peşələr yer alır.
Məsələn, Böyük Britaniyada aparılmış bir sorğuda uşaqların əhəmiyyətli hissəsi gələcəkdə sosial media platformalarında məşhur olmaq istədiyini bildirib. ABŞ-də isə texnologiya və süni intellektlə bağlı peşələrə marağın sürətlə artdığı müşahidə olunur.
Azərbaycan uşaqları necə düşünür?
Azərbaycanda da dəyişiklik hiss olunur. Əgər əvvəlki nəsillər daha çox dövlət sektorunda işləməyi təhlükəsiz hesab edirdilərsə, bugünkü uşaqlar arasında rəqəmsal peşələrə maraq artır.
Bununla yanaşı, valideynlərin təsiri hələ də güclüdür. Bir çox ailələr övladlarının həkim, hüquqşünas və ya mühəndis olmasını arzulayır. Uşaqlar isə bəzən bu gözləntilərlə öz maraqları arasında seçim etmək məcburiyyətində qalırlar.
Arzuların dəyişməsi təhlükədirmi?
Psixoloqlar hesab edirlər ki, arzuların dəyişməsi normal sosial prosesdir. Hər dövr öz ehtiyaclarını və imkanlarını yaradır. Əsas məsələ uşağın arzularını tamamilə rədd etmək deyil, onun potensialını düzgün istiqamətləndirməkdir.
Məsələn, bir uşaq bloqer olmaq istəyirsə, ona yalnız “bu peşə deyil” demək əvəzinə media savadlılığı, kommunikasiya və rəqəmsal bacarıqlar öyrədilə bilər. Çünki gələcəyin əmək bazarında bu bacarıqlara tələbat daha da artacaq.
Uğur anlayışı da dəyişib
Valideynlər üçün uğur çox vaxt sabit maaş, mənzil və sosial təminat demək idi. Müasir uşaqlar üçün isə uğur daha çox özünüifadə, azadlıq, yaradıcılıq və qlobal imkanlardan yararlanmaqla əlaqələndirilir.
Bununla belə, mütəxəssislər hesab edir ki, hər iki nəslin arzularının ortaq nöqtəsi var: təhlükəsiz, xoşbəxt və mənalı həyat qurmaq. Sadəcə, bu məqsədə aparan yollar əvvəlki nəsillərlə müqayisədə fərqlənib.
Ayşən Vəli