Günvurma ilə istivurmanı necə ayırd etmək olar? - ARAŞDIRMA

Yay aylarında havaların həddindən artıq isti keçməsi günvurma riskini artırır. Günvurmadan qorunmaq üçün xüsusilə günəş şüalarının daha intensiv olduğu saatlarda – adətən 11:00-dan 17:00-dək açıq havada uzun müddət qalmaqdan çəkinmək lazımdır. Çölə çıxarkən açıq rəngli, yüngül və rahat geyimlərdən istifadə etmək, başı günəşdən qoruyan papaq və ya şlyapa taxmaq, həmçinin kölgəli yerlərə üstünlük vermək tövsiyə olunur.

Orqanizmin susuz qalmasının qarşısını almaq da günvurmadan qorunmağın əsas şərtlərindən biridir. Bunun üçün gün ərzində kifayət qədər su içmək, alkoqollu və həddindən artıq şəkərli içkilərin qəbulunu məhdudlaşdırmaq vacibdir. Başgicəllənmə, halsızlıq, ürəkbulanma və ya bədən hərarətinin yüksəlməsi kimi əlamətlər hiss edildikdə dərhal sərin yerə keçmək, maye qəbul etmək və lazım gəldikdə tibbi yardım almaq lazımdır.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib:

Həkim-terapevt Sübhan Hacıyev deyib: “Qızmar Günəş altında olarkən başda hər hansı örtük yoxdursa, günvurma baş verə bilər. Günvurma və istilikvurma orqanizm üçün böyük riskdir, çünki susuzlaşma baş verdiyinə görə qanda qatılaşma və mikroelementlərin yuyulub getməsi hətta huşun pozulmasına qədər aparıb çıxarır. Belə halda zərərçəkəni dərhal kölgəli mühitə gətirmək və çoxlu maye içirmək lazımdır. Əgər su qəbul edə bilmirsə, venadaxili maye qoşmaq lazımdır. Həmin hallarda bədən temperaturunun 38-40 dərəcəyə qədər qalxması baş verir”.

Bədən temperaturu yüksək olarsa, xəstənin başına soyuq sarğı qoymaq, yaxud bədəni yaş əski ilə silmək lazımdır. Həkimlər yalnız günün müəyyən saatlarında açıq havada gəzməyi tövsiyə edirlər. “Gündüz saat 12-yə qədər, axşam saat 5-dən sonra Günəş işığı altına çıxmaq olar, çünki işığın orqanizm tərəfindən ən yaxşı yönləndirmə vaxtları həmin saatlardadır. Saat 12-dən 5-ə qədər olan dövr Günəş şüaları birbaşa bədənə düşür və dəri daha çox zədələnir, dəridə piqmentasiyalar baş verir, hətta dəri xərçənginə səbəb ola bilir”, - deyə həkim-terapevt əlavə edib.

Günvurma və istivurma oxşar vəziyyətlər olsa da, aralarında fərq nədir?

Günvurma birbaşa günəş şüalarının, xüsusilə baş və boyun nahiyəsinə uzun müddət təsiri nəticəsində yaranır. Bu zaman baş ağrısı, başgicəllənmə, ürəkbulanma, halsızlıq, üzün qızarması və bədən hərarətinin yüksəlməsi müşahidə oluna bilər.

İstivurma isə mütləq günəş altında olmağı tələb etmir. Həddindən artıq isti və havasız mühitdə, yüksək temperaturun təsiri altında orqanizmin özünü soyutma mexanizmi pozulduqda baş verir. İstivurma zamanı bədən hərarəti 40°C və daha yuxarı qalxa bilər, güclü halsızlıq, şüurun qarışması, huşun itməsi, sürətli nəbz və tərləmənin azalması və ya dayanması kimi ciddi əlamətlər meydana çıxa bilər.

Günvurma günəş şüalarının birbaşa təsirindən, istivurma isə ümumilikdə yüksək temperaturun orqanizmə təsirindən yaranır. Günvurma vaxtında müdaxilə edilmədikdə istivurmaya çevrilə və həyati təhlükə yarada bilər.

Günvurma zamanı ilkin hansı yardımlar görülməlidir?

Günvurma baş verdikdə ilk növbədə şəxsi dərhal günəş altında olan mühitdən uzaqlaşdıraraq kölgəli və ya sərin yerə aparmaq lazımdır. Onun sıx və qalın geyimləri boşaldılmalı, bədənin hava almasına şərait yaradılmalıdır. Bədən hərarətini aşağı salmaq üçün alın, boyun və qoltuqaltı nahiyələrə sərin kompres qoymaq, imkan olduqda isə sərinlədici tədbirlər görmək tövsiyə edilir.

Əgər şəxs huşunu itirməyibsə, ona az-az olmaqla su verilməsi faydalıdır. Lakin huşun qarışması, yüksək hərarət, qusma və ya huşun itməsi kimi hallar müşahidə olunarsa, dərhal təcili tibbi yardım çağırılmalıdır. Günvurma vaxtında və düzgün müdaxilə edilmədikdə ciddi fəsadlara səbəb ola bildiyi üçün ilkin yardım tədbirlərinin operativ şəkildə görülməsi böyük əhəmiyyət daşıyır.

Yay aylarında günvurmadan necə qorunmaq olar?

Yay aylarında havanın temperaturunun yüksəlməsi günvurma riskini artırdığından qoruyucu tədbirlərə əməl etmək vacibdir. Xüsusilə günəş şüalarının daha intensiv olduğu 11:00–17:00 saatları arasında açıq havada uzun müddət qalmaqdan çəkinmək, kölgəli yerlərə üstünlük vermək və açıq rəngli, yüngül geyimlərdən istifadə etmək tövsiyə olunur. Baş nahiyəsini günəşdən qorumaq üçün papaq və ya şlyapa taxmaq da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Orqanizmin susuz qalmasının qarşısını almaq üçün gün ərzində kifayət qədər su qəbul edilməli, həddindən artıq fiziki yüklənmədən uzaq durulmalıdır. İsti havalarda alkoqollu və çox şəkərli içkilərin istifadəsini məhdudlaşdırmaq, sərin mühitdə dincəlmək və günvurma əlamətləri hiss edildikdə dərhal kölgəli yerə keçərək tədbir görmək sağlamlığın qorunmasına kömək edir.

Günvurmaya qarşı ən çox hansı yaş kateqoriyasına həssas yanaşılmalıdır?

Günvurma riski hər kəs üçün mövcud olsa da, xüsusilə uşaqlar və yaşlı insanlar daha həssas qrup hesab olunurlar. Uşaqlarda orqanizmin istiliyi tənzimləmə mexanizmi tam formalaşmadığı üçün onlar yüksək temperaturun təsirinə daha tez məruz qalırlar. Buna görə də isti havalarda onların uzun müddət günəş altında qalmasına yol verilməməli, kifayət qədər maye qəbul etmələrinə diqqət yetirilməlidir.

Yaşlı insanlarda isə orqanizmin istiliyə uyğunlaşma qabiliyyəti zəiflədiyindən günvurma və istivurma riski daha yüksək olur. Bundan əlavə, xroniki xəstəlikləri olan şəxslər, hamilə qadınlar və açıq havada uzun müddət çalışan insanlar da risk qrupuna daxildirlər. Bu səbəbdən həmin şəxslərin isti havalarda daha diqqətli olmaları, günəş şüalarından qorunmaları və bədənlərinin susuz qalmasına imkan verməmələri vacibdir.