Son illərdə Azərbaycanda istehlak bazarı sürətlə dəyişir. Gəlirlərin artması, elektron ticarətin genişlənməsi, sosial şəbəkələrin təsiri və qlobal markaların ölkəyə daxil olması alıcı davranışını əvvəlki dövrlərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirib. İstehlakçı artıq təkcə məhsulun qiymətinə deyil, markanın nüfuzuna, keyfiyyətinə, mənşəyinə və sosial status göstəricisinə də diqqət yetirir.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ildə Azərbaycanda pərakəndə ticarət dövriyyəsi 67,6 milyard manata çatıb. Bunun 36,9 milyard manatı qida məhsullarının, 30,7 milyard manatı isə qeyri-qida məhsullarının payına düşüb. Ölkə əhalisi hər ay orta hesabla 550 manatlıq alış-veriş edib. Bu göstərici istehlak bazarının həcminin ildən-ilə artdığını göstərir.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Ən çox tələbat olan yerli markalar hansılardır?
Azərbaycan bazarında yerli markalar xüsusilə qida və içki sektorunda güclü mövqeyə malikdir.
Ən çox tanınan yerli markalar arasında:
Azersun qrupuna aid məhsullar:
Bizim Tarla
Final
Zəhmət Ruzi
Səba
Atena
Milla
Sirab
Badamlı
Savalan kimi markalar yer alır.
Bu markaların üstünlüyü onların yerli istehsal olması, geniş satış şəbəkəsinə malik olmaları və qiymət baxımından idxal məhsulları ilə müqayisədə daha əlçatan hesab edilməsidir.
Xüsusilə süd məhsulları, mineral sular, konserv məhsulları və gündəlik ərzaq kateqoriyasında yerli markaların bazar payı yüksək olaraq qalır.
Xarici markalar hansı sahələrdə üstünlük təşkil edir?
Qeyri-qida məhsulları bazarında xarici markaların mövqeyi daha güclüdür.
Texnologiya sektorunda
Smartfon bazarında ən çox tələbat görən markalar:
Apple
Samsung
Xiaomi
Huawei
olaraq qalır.
Xüsusilə gənclər arasında iPhone modelləri sosial status göstəricisi kimi qəbul edilir.
Geyim sektorunda
Azərbaycan alış-veriş mərkəzlərində ən çox rast gəlinən və tələbat görən beynəlxalq markalar:
Zara
Bershka
Pull&Bear
LC Waikiki
DeFacto
Koton markalarıdır.
Bu markalar xüsusilə orta gəlir qrupunda populyardır.
Avtomobil bazarında hansı markalar liderdir?
Azərbaycan avtomobil bazarında son illərdə ciddi dəyişiklik baş verib.
2025-ci ilin yekunlarına görə ölkədə yeni avtomobil satışları 69 832 ədədə çatıb ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 114 faiz artım deməkdir. Bazarın təxminən 68 faizi Çin mənşəli markaların payına düşüb. Ən çox satılan markalar isə BYD, Nevo və Changan olub. Toyota isə ilk dördlükdə qalan yeganə ənənəvi qlobal markalardan biridir.
Bu göstəricilər Azərbaycan istehlakçısının son illərdə daha münasib qiymətə təqdim olunan avtomobillərə üstünlük verdiyini göstərir.
İstehlakçı seçimlərinə ən çox nə təsir edir?
Qiymət faktoru
Araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycan alıcısı üçün əsas meyar hələ də qiymətdir.
2025-ci ildə pərakəndə ticarətdə istehlak xərclərinin təxminən yarısından çoxu qida məhsullarına yönəlib. Əhalinin xərclərinin 50 faizdən çoxunun ərzağa sərf olunması qiymət həssaslığının yüksək olduğunu göstərir.
Bu səbəbdən bir çox alıcı premium markalardan daha çox orta qiymət seqmentinə üstünlük verir.
Sosial şəbəkələrin təsiri
Instagram, TikTok və digər platformalar marka seçimlərinə əvvəlki illərlə müqayisədə daha çox təsir edir.
Marketinq üzrə mütəxəssislər qeyd edirlər ki, xüsusilə 18-35 yaş qrupu arasında məhsulun keyfiyyətindən əvvəl onun sosial mediada necə təqdim olunması böyük rol oynayır.
Bəzi hallarda məhsulun populyarlığını reklam kampaniyaları deyil, məhz influenserlər müəyyən edir.
Brendə etibar
İstehlakçılar xüsusilə qida, dərman və məişət texnikası alarkən tanınmış markalara daha çox güvənirlər.
Bu səbəbdən bazarda uzun illər fəaliyyət göstərən şirkətlər yeni markalarla müqayisədə üstün mövqedə qalırlar.
Mənşə ölkəsi amili
Azərbaycan bazarında müəyyən ölkələrə qarşı xüsusi istehlakçı etibarı formalaşıb.
Məsələn:
Almaniya – keyfiyyətli texnika;
Yaponiya – etibarlı avtomobil;
Türkiyə – geyim və məişət məhsulları;
İtaliya – moda və kosmetika;
İsveçrə – saat və bəzi qida məhsulları ilə assosiasiya olunur.
Bu stereotiplər hələ də alış qərarlarına ciddi təsir göstərir.
Yerli markaların qarşısında duran əsas problemlər
Yerli istehsalçılar üçün əsas çətinliklər:
beynəlxalq rəqabət;
marketinq büdcəsinin məhdudluğu;
istehlakçının xarici markalara daha çox etibar etməsi;
ixrac imkanlarının məhdudluğu kimi faktorlarla bağlıdır.
Buna baxmayaraq, qida sektorunda yerli markalar bazarın mühüm hissəsini qorumaqda davam edir.
Azərbaycanda istehlakçı davranışı son illərdə əhəmiyyətli şəkildə dəyişib. Yerli markalar əsasən ərzaq və gündəlik istehlak məhsullarında güclü mövqeyini qorusa da, texnologiya, geyim və avtomobil bazarında xarici markalar üstünlük təşkil edir.
Araşdırmalar göstərir ki, alıcı seçimlərinə ən çox təsir edən amillər qiymət, keyfiyyət, marka nüfuzu, sosial şəbəkələrin təsiri və mənşə ölkəsi faktorudur. İqtisadi şərait dəyişdikcə və rəqəmsal marketinq genişləndikcə Azərbaycanda istehlakçı davranışının da yeni istiqamətdə formalaşacağı gözlənilir. Bu isə həm yerli, həm də xarici markalar arasında rəqabəti daha da gücləndirəcək.