...Avropa və Çindən olan fiziklər müstəqil olaraq dünyanın ilk işləyən nüvə saatını - elektronların deyil, atom nüvəsinin titrəmələrinə əsaslanaraq vaxtı ölçən cihazı yaradıblar.
Bu inkişaf dəqiqlik baxımından mövcud atom standartlarını üstələyən saatlara gətirib çıxara, eləcə də qaranlıq maddənin axtarışı və fizikanın fundamental qanunlarının sınaqdan keçirilməsi üçün yeni yollar aça bilər.
SİA xəbər verir ki, əsərin preprinti arXiv portalında dərc edilib.
Bu gün atom saatları ən dəqiq vaxt ölçmə cihazları hesab olunur. Onlar atomlar daxilində müxtəlif enerji halları arasında elektronların keçidləri sayəsində işləyirlər.
Bu cihazlar o qədər dəqiqdir ki, milyardlarla il ərzində bir saniyədən az sapa bilərlər.
Lakin alimlər uzun müddətdir ki, atom nüvələrinin daha sabit bir zaman standartı təmin edə biləcəyindən şübhələnirlər. Atomun xarici qabıqlarında yerləşən və ətraf mühitin təsirlərinə həssas olan elektronlardan fərqli olaraq, nüvə xarici təsirlərdən etibarlı şəkildə qorunur.
Bu, onu ultra dəqiq saatlar üçün potensial olaraq ideal bir "sarkaç" halına gətirir.
Problem onda idi ki, əksər nüvə keçidləri çox enerji tələb edir və müasir lazerlər üçün əlçatmazdır.
İstisna torium-229 izotopu idi. Hələ 2003-cü ildə fiziklər onun unikal xüsusiyyətlərinin ilk nüvə saatının yaradılmasına imkan verəcəyini irəli sürmüşdülər.
2024-cü ildə alimlər torium-229 nüvəsində zəruri keçidi təmin etməyə və onun "tick-ini" aşkar etməyə müvəffəq oldular. İndi iki müstəqil tədqiqat qrupu növbəti addımı atıb - bu effekti tam funksional zaman ölçmə cihazına çeviriblər.
Hər iki qrup torium-229 nüvələri ilə yerləşdirilmiş kalsium flüorid kristallarından istifadə ediblər.
Onlar vakuum ultrabənövşəyi lazer şüalanmasından istifadə edərək onları idarə ediblər. İndiyə qədər yeni cihazlar dəqiqlik baxımından ən yaxşı atom saatlarını hələ üstələməyib.
Lakin alimlər qeyd edirlər ki, atom saatları təxminən 70 ildir ki, inkişaf edir, nüvə saatları isə yeni yaranır.
Tədqiqatçıların fikrincə, texnologiya öz canlılığını sübut edib və qarşıdakı illərdə sürətlə inkişaf edə bilər.
Müəlliflər hesab edirlər ki, gələcəkdə bu cür cihazlar yalnız ultra dəqiq zaman ölçmə sistemlərində deyil, həm də fundamental fizikada - məsələn, qaranlıq maddənin axtarışında və təbiətin fundamental sabitlərinin zamanla sabit qalıb-qalmadığını yoxlamaqda tətbiq tapacaq.
Əli Babayev