Komitə sədirinin sözlərinə görə,“2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşa şəhərində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Bu sənəd iki qardaş ölkə arasında mövcud olan strateji tərəfdaşlıq münasibətlərini daha yüksək səviyyəyə – müttəfiqlik mərhələsinə yüksəltmişdir”.
Bu sözləri SİA -ya açıqlamasında Milli Məclisin Aqrar siyasət komitəsinin sədri Tahir Rzayev bildirib.
Komitə sədirinin sözlərinə görə,
Şuşa Bəyannaməsi təsadüfi olaraq məhz Şuşada imzalanmayıb:
”Şuşa Azərbaycan xalqının tarixində, mədəniyyətində və dövlətçilik ənənələrində mühüm yer tutan şəhərlərdən biridir. 2020-ci ildə baş vermiş və Azərbaycanın tarixi qələbəsi ilə nəticələnmiş İkinci Qarabağ Müharibəsi zamanı Şuşanın azad edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası yolunda həlledici hadisələrdən biri olmuşdur. Buna görə də bəyannamənin məhz Şuşada imzalanması həm siyasi, həm də simvolik baxımdan böyük məna daşıyır.
Azərbaycan və Türkiyə xalqları əsrlər boyu ortaq tarix, dil, din, mədəniyyət və mənəvi dəyərlərlə bir-birinə bağlı olmuşdur. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə də Türkiyə Azərbaycanın yanında olmuşdur. 1918-ci ildə Bakı uğrunda döyüşlər zamanı Qafqaz İslam Ordusu Azərbaycan xalqına yardım göstərərək Bakının bolşevik-daşnak qüvvələrindən azad edilməsində mühüm rol oynamışdır. Bu tarixi hadisə Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının ən parlaq nümunələrindən biri hesab edilir.
Şuşa Bəyannaməsi tarixi baxımdan 1921-ci ildə imzalanmış Qars müqaviləsi ilə müəyyən mənada əlaqələndirilir. Belə ki, Qars müqaviləsi Türkiyə ilə Cənubi Qafqaz respublikaları arasında sərhədlərin və qarşılıqlı münasibətlərin hüquqi əsaslarını müəyyən etmiş, regionda sabitliyin formalaşmasına xidmət etmişdir. Bir əsr sonra imzalanan Şuşa Bəyannaməsi isə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini yeni mərhələyə yüksəldərək strateji müttəfiqlik modelini rəsmiləşdirmişdir. Hər iki sənəd fərqli tarixi şəraitdə qəbul olunsa da, onların ortaq məqsədi regionda təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, dövlətlərin suverenliyinin qorunması və Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığının gücləndirilməsi olmuşdur.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Türkiyə onu tanıyan ilk dövlətlərdən olmuşdur. 1991-ci ildən etibarən iki ölkə arasında siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, müdafiə, elm, təhsil və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq sürətlə inkişaf etmişdir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu kimi qlobal layihələr bu əməkdaşlığın mühüm nəticələri hesab olunur.
Şuşa Bəyannaməsində siyasi dialoqun gücləndirilməsi, beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı dəstəyin davam etdirilməsi, müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, iqtisadi və enerji layihələrinin inkişaf etdirilməsi, nəqliyyat-kommunikasiya imkanlarının artırılması kimi mühüm istiqamətlər öz əksini tapmışdır. Sənəd eyni zamanda tərəflərin milli maraqlarına, müstəqilliyinə, suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı yönələn təhdidlərə qarşı birgə fəaliyyət prinsiplərini müəyyən edir.
Bəyannamənin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun regional təhlükəsizlik sisteminin formalaşmasına verdiyi töhfədir. Müasir dövrdə dövlətlərin təhlükəsizliyi yalnız hərbi güclə deyil, həm də siyasi, iqtisadi və diplomatik əməkdaşlıq mexanizmləri ilə təmin olunur. Azərbaycan və Türkiyə arasında qurulan müttəfiqlik modeli regionda sabitliyin qorunmasına xidmət edən mühüm amillərdən biri kimi çıxış edir.
2020-ci ildə Vətən müharibəsi dövründə Türkiyənin Azərbaycana göstərdiyi siyasi və mənəvi dəstək Azərbaycan xalqı tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Türkiyə beynəlxalq platformalarda Azərbaycanın haqlı mövqeyini müdafiə etmiş, ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində atdığı addımlara açıq dəstək vermişdir. Şuşa Bəyannaməsi həmin həmrəyliyin hüquqi və siyasi ifadəsinə çevrilmişdir.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində Şuşa Bəyannaməsi yalnız ikitərəfli sənəd kimi deyil, həm də Türk dünyasında inteqrasiyanın inkişafına xidmət edən mühüm siyasi akt kimi dəyərləndirilir. Bu sənəd türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi, ortaq layihələrin həyata keçirilməsi və regional iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycan hər zaman regionda sülh və əməkdaşlıq siyasətinin tərəfdarı olmuşdur. Ermənistanın uzun illər davam edən işğal siyasətinə baxmayaraq, Azərbaycan beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanan sülh gündəliyini irəli sürmüşdür. Şuşa Bəyannaməsi də hər hansı dövlətə qarşı yönəlmiş sənəd deyil. Əksinə, sənəd regionda təhlükəsizliyin, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın və iqtisadi inkişafın təmin olunmasına xidmət edir.
Son illərdə Azərbaycan və Türkiyə arasında iqtisadi dövriyyənin artması, müdafiə sənayesi sahəsində birgə layihələrin həyata keçirilməsi, təhsil və mədəniyyət əlaqələrinin genişlənməsi, yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin intensivləşməsi Şuşa Bəyannaməsinin praktik nəticələrini aydın şəkildə nümayiş etdirir.
Bu gün Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin əsas siyasi sütunlarından biri hesab olunur. Sənəd yalnız mövcud əməkdaşlığı möhkəmləndirmir, eyni zamanda gələcək nəsillər üçün strateji inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Məhz buna görə də Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə xalqlarının qardaşlığının, qarşılıqlı etimadının və sarsılmaz müttəfiqliyinin rəmzi kimi tarixdə öz layiqli yerini tutmuşdur.
Şuşa Bəyannaməsinin ildönümü hər iki ölkədə xüsusi ehtiramla qeyd edilir. Çünki bu sənəd təkcə iki dövlət arasında imzalanmış siyasi razılaşma deyil, həm də ortaq tarixə, ortaq dəyərlərə və ortaq gələcəyə söykənən Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının möhkəm hüquqi təməlidir”.