...Son aylarda bir tendensiya artmaqdadır ki, bu da ABŞ prezidenti Donald Trampın siyasəti qarşısında Avropa və Asiyadakı ABŞ müttəfiqlərini Vaşinqtonla qarşılıqlı əlaqəyə yanaşmalarını yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edir.
SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, Foreign Affairs jurnalı yazır ki, ekspertlər Filip Qordon və Mara Karlinin fikrincə, əsas dəyişiklik Amerika zəmanətlərinin qeyd-şərtsiz və uzunmüddətli kimi qəbul edildiyi əvvəlki modeldən tədricən uzaqlaşmaqdır.
Avropada bu, sürətlənmiş militarizasiyada, artan müdafiə büdcələrində və daha muxtar təhlükəsizlik sistemi arzusunda özünü göstərir.
Eyni zamanda, ABŞ-ın siyasəti müttəfiqlərin maraqlarına təhdid kimi qəbul edilərsə, hətta ABŞ-a qarşı iqtisadi təzyiqdən istifadə etməyə hazırlıq artır.
Bəzi hallarda bu, artıq Amerikanın hərbi və siyasi dəstəyindən asılılığı azaltmağa yönəlmiş nümayişkaranə addımlara gətirib çıxarıb.
Asiyada vəziyyət daha mürəkkəbdir.
Yaponiya, Cənubi Koreya və digər ABŞ tərəfdaşları müdafiə xərclərini artırırlar, lakin eyni zamanda, onlar getdikcə Amerikanın hərbi mövcudluğundan və nüvə çəkindirməsindən asılı olaraq qalırlar.
Bu fonda, Tayvan və Çinin məhdudlaşdırılması da daxil olmaqla, əsas regional təhlükəsizlik məsələlərində ABŞ-ın mövqeyində mümkün dəyişikliklə bağlı narahatlıqlar artır. Bütün regionlarda ABŞ öhdəliklərinin avtomatlaşdırılmasına inam səviyyəsinin azalması müşahidə olunur.
Bu, müttəfiqləri regional əməkdaşlığın dərinləşdirilməsindən tutmuş əvvəllər ağlasığmaz addımları, o cümlədən müstəqil nüvə çəkindirmə elementlərini müzakirə etməyə qədər alternativ təhlükəsizlik ssenariləri hazırlamağa sövq edir.
Eyni zamanda, Vaşinqtonda administrasiya dəyişikliyi ilə belə sadə bir "köhnə nizama qayıdış"ın baş verməyə biləcəyi anlayışı artır.
Buna görə də, müttəfiqlər getdikcə ABŞ-dakı siyasi dövrü gözləmək əvəzinə, uzunmüddətli hesablamalara əsaslanaraq hərəkət edirlər.
Bu, transatlantik və Sakit okean ittifaqlarının təbiətini dəyişdirir, onları zəmanət sistemindən şərti əməkdaşlıq sisteminə çevirir, burada hər bir tərəf tərəfdaşın davranışındakı mümkün dəyişikliklərdən getdikcə daha çox qorunur.
Bu şəraitdə təkcə hərbi güc deyil, həm də siyasi proqnozlaşdırma əsas amilə çevrilir.
Analitiklərin fikrincə, müttəfiqləri strateji yenidənqurmalarını sürətləndirməyə sövq edən məhz bu azalmadır.
Nəticədə, beynəlxalq münasibətlərin yeni bir məntiqi ortaya çıxır və bu məntiqdə etimad praqmatik hesablamalara və çoxsəviyyəli risklərin məhdudlaşdırılmasına yol verir.
Əli Babayev