“Danışıqlar baş tutmasa, İran-İsrail arasında müharibə yenidən aktiv fazaya keçə bilər” -POLİTOLOQ DANIŞDI

1 İyun 2026 13:12 (UTC+04:00)

“ABŞ–İsrail–İran xəttində vəziyyət hazırda açıq hərbi qarşıdurmadan daha çox nəzarət olunan gərginlik mərhələsinə keçmiş kimi görünür. Son həftələr Vaşinqtonun əsas məqsədi İranın nüvə proqramını məhdudlaşdıracaq yeni razılaşmaya nail olmaq, eyni zamanda İsrailin təhlükəsizlik narahatlıqlarını nəzərə almaqdır”.
Bu sözləri SİA -ya açıqlamasında politoloq Züriyyə Qarayeva bildirib.

Onun sözlərinə görə , tərəflər arasında etimad səviyyəsi son dərəcə aşağıdır və hər hansı lokal insident, xüsusilə də İranın regiondakı müttəfiq qüvvələri ilə bağlı hadisələr gərginliyi yenidən yüksəldə bilər:

“Bu səbəbdən hazırkı mərhələni müharibənin tam başa çatması kimi deyil, daha çox siyasi, diplomatik və geosiyasi mübarizənin yeni mərhələyə keçidi kimi qiymətləndirmək olar. Hərbi əməliyyatların intensivliyinin azalması və ya tərəflər arasında atəşkəsin əldə olunması münaqişənin əsas səbəblərinin aradan qalxdığı anlamına gəlmir. Əksinə, tərəflər bundan sonra öz maraqlarını diplomatik danışıqlar, beynəlxalq təzyiq mexanizmləri və regional ittifaqlar vasitəsilə qorumağa çalışacaqlar.

Hazırkı şəraitdə gələcək inkişafla bağlı iki əsas ssenari daha real görünür. Birinci ssenari beynəlxalq vasitəçilərin, xüsusilə ABŞ, Avropa dövlətləri və regional güclərin iştirakı ilə tərəflərin müəyyən kompromisə gəlməsidir. Bu halda təhlükəsizlik məsələləri üzrə məhdud razılaşmalar əldə edilə, gərginliyin səviyyəsi azaldıla və regionda nisbi sabitlik bərpa oluna bilər. Belə bir nəticə enerji bazarlarında sabitliyə, ticarət əlaqələrinin qorunmasına və humanitar risklərin azalmasına müsbət təsir göstərə bilər.

İkinci ssenari isə danışıqlar prosesinin nəticəsiz qalması və tərəflər arasında etimadsızlığın daha da dərinləşməsidir. Bu halda İsrail və İran arasında dolayı qarşıdurmanın yenidən aktiv fazaya keçməsi mümkündür. Regionda müxtəlif silahlı qrupların fəaliyyəti, sərhədyanı insidentlər və qarşılıqlı ittihamlar yeni gərginlik ocaqlarının yaranmasına səbəb ola bilər. Belə bir vəziyyət ABŞ-ın və digər beynəlxalq güclərin prosesə daha dərindən cəlb olunması ehtimalını artırır ki, bu da münaqişənin coğrafiyasının genişlənməsi riskini yaradır.

Hazırda beynəlxalq aktorların əksəriyyəti məhz bu ikinci ssenarinin qarşısını almağa çalışır. Çünki Yaxın Şərqdə yeni eskalasiya yalnız region ölkələrinin təhlükəsizliyinə deyil, həm də qlobal iqtisadiyyata, enerji bazarlarına və beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə ciddi təsir göstərə bilər. Neft və qaz qiymətlərində kəskin dəyişikliklər, beynəlxalq ticarət marşrutlarının təhlükə altına düşməsi və yeni humanitar böhranların yaranması dünya iqtisadiyyatında əlavə təzyiqlər formalaşdıra bilər.

Məhz buna görə də yaxın aylarda diplomatik təşəbbüslərin intensivləşəcəyi, vasitəçilik səylərinin artacağı və tərəflərin mövqelərini beynəlxalq platformalarda daha fəal şəkildə müdafiə edəcəyi gözlənilir. Regionun gələcək taleyi böyük ölçüdə bu diplomatik proseslərin nəticəsindən və tərəflərin kompromisə nə dərəcədə hazır olmasından asılı olacaq”.