Son illərdə dünyanın müxtəlif ölkələrində “qadınlara özəl məkanlar” anlayışı daha çox diqqət çəkməyə başlayıb. Bu məkanlar bəzən sırf qadınların daxil ola bildiyi restoran və kafelər, bəzən isə adi restoranların müəyyən günlərdə təşkil etdiyi “girls night”, “women party”, “ladies brunch” kimi tədbirlər olur. Mövzu sadəcə əyləncə deyil burada təhlükəsizlik, rahatlıq, sosial psixologiya, marketinq və hətta gender münasibətləri kimi məsələlər də rol oynayır.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Azərbaycanda da bu tendensiyanın müəyyən nümunələri görünür. Məsələn, Bakıda fəaliyyət göstərmiş və ya fəaliyyət göstərən qadınlara yönəlik məkanlardan WOMANS CAFE və Mandarin Women Cafe kimi məkanlar açıq şəkildə “yalnız qadınlar üçün” konsepti ilə təqdim olunub. Bu məkanlar əsasən qadın toplantıları, xına gecələri, dost görüşləri və qadınlara özəl tədbirlər üçün reklam olunub.
Bu konsept əslində yeni deyil. Dünyanın müxtəlif bölgələrində qadınlara özəl sosial məkanlar uzun illərdir mövcuddur. Xüsusilə:
-Yaxın Şərq ölkələrində
-Pakistan və Hindistan kimi daha konservativ cəmiyyətlərdə
-Böyük Britaniya və ABŞ-də “women-only club” formatında
-Fransada qadınlara özəl partilər formasında belə nümunələr mövcuddur.
Maraqlıdır ki, bu məkanların yaranma səbəbi ölkədən ölkəyə dəyişir.
Məsələn, Avropa və ABŞ-də qadınlara özəl məkanlar daha çox rahat ünsiyyət, işgüzar əlaqələr, təhlükəsizlik hissi, “male gaze” deyilən psixoloji təzyiqdən uzaq olmaq
məqsədi daşıyır.
Fransada və Belçikada son illərdə qadınlara özəl partilərin populyarlaşmasının əsas səbəblərindən biri qadınların gecə həyatı zamanı özlərini daha təhlükəsiz hiss etmək istəməsidir. Orada iştirakçılar bildirirlər ki, belə məkanlarda daha sərbəst geyinmək, rəqs etmək və rahat davranmaq mümkündür.
Daha konservativ ölkələrdə isə səbəblər bir qədər fərqlidir:
-ailələrin qadınların sərbəst şəkildə kafeyə getməsinə daha rahat yanaşması,
-dini və mədəni həssaslıqlar,
-qadınların özlərini daha rahat hiss etməsi,
-kişilərin dominant olduğu ictimai məkanlardan uzaqlaşmaq istəyi.
Pakistan, Əlcəzair və Hindistan kimi ölkələrdə bu mövzuda geniş ictimai müzakirələr gedir. Maraqlıdır ki, sosial şəbəkələrdə bir çox qadın belə məkanlara ehtiyac olduğunu desə də, biznes baxımından bunun hər zaman uğurlu olmadığı da qeyd edilir. Reddit müzakirələrində bəzi sahibkarlar bildirirlər ki, sırf qadın auditoriyası biznesin iqtisadi imkanlarını daralda bilir.
Azərbaycanda isə vəziyyət bir qədər qarışıqdır.
Bir tərəfdən qadınların rahat şəkildə vaxt keçirə biləcəyi, siqaret tüstüsü, kobud davranış və ya narahat baxışlardan uzaq və təhlükəsiz hiss edilən məkanlara maraq artır.
Digər tərəfdən isə Azərbaycan cəmiyyəti ailə mərkəzli olduğu üçün restoran biznesinin əsas dayaqlarından biri məhz ailə auditoriyasıdır. Yəni ailəvi gələn müştərilər restoranlar üçün həm daha stabil, həm də daha gəlirli hesab olunur.
Bu səbəbdən bir çox ekspert hesab edir ki, qadınlara özəl məkanlar tam dominant modelə çevrilməyəcək. Daha çox xüsusi günlər, müəyyən tədbirlər, tematik gecələr, qadın klubları və “ladies day” kampaniyaları formatında qalacaq.
Çünki restoran və kafe sektoru iqtisadi baxımdan mümkün qədər geniş auditoriyaya işləməyə çalışır. Sırf bir cinsə fokuslanmaq isə bazarı kiçildir.
Amma bununla yanaşı, gələcəkdə “hybrid model” deyilən yanaşma daha da arta bilər:
-gündəlik ailə restoranı,
-həftənin müəyyən günü qadın tədbiri,
-qadınlara özəl brunch,
-analar və uşaqlar üçün xüsusi zonalar,
-qadın sahibkar görüşləri və s.
Bu model həm biznes baxımından sərfəli olur, həm də qadın auditoriyasını cəlb edir.
Mövzunun sosial tərəfi də çox maraqlıdır. Bəzi sosioloqlar hesab edir ki, qadınlara özəl məkanların artması şəhər həyatında qadınların özünə aid “təhlükəsiz sosial zona” yaratmaq ehtiyacından doğur. Digərləri isə bunun cəmiyyət daxilində müəyyən sosial ayrışmanı gücləndirə biləcəyini düşünür.
Hətta bəzi Qərb ölkələrində qadınlara özəl məkanların hüquqi tərəfi də müzakirə olunub. ABŞ və Britaniyada müəyyən “women-only” klublarla bağlı gender ayrı-seçkiliyi məsələləri gündəmə gəlib.
Nəticə olaraq demək olar ki, qadınlara özəl restoran və kafelər artıq qlobal trendin bir hissəsinə çevrilib. Azərbaycanda da bu istiqamətdə maraq var. Amma yaxın gələcəkdə onların ailəvi məkanları tam əvəz etməsi real görünmür. Daha çox xüsusi konsept, tematik tədbir və alternativ sosial məkan kimi inkişaf etməsi ehtimal olunur.
Ayşən Vəli