Qurban bayramı əsrlərdir həm dini, həm də mədəni ənənələrin bir hissəsi kimi müxtəlif ölkələrdə fərqli şəkildə qeyd olunur. Son illərdə isə xüsusilə sosial şəbəkələrin təsiri ilə qurbanlıq heyvanların bəzədilməsi, rəngli lentlər, xına, aksesuarlar və müxtəlif dekorlarla təqdim olunması daha çox müzakirə olunan mövzulardan birinə çevrilib. Bəs qurbanlıq qoyunu bəzəmək nə dərəcədə məqbuldur? Bu, dini baxımdan necə qiymətləndirilir və dünyada bu ənənəyə necə yanaşılır?
Qurbanlıq heyvanı bəzəmək haradan yaranıb?
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Tarixən bir çox xalqlarda qurbanlıq heyvanın xüsusi şəkildə hazırlanması hörmət və bayram rəmzi hesab olunub. Azərbaycanda da bəzi bölgələrdə qurbanlıq qoyunun boynuna lent bağlamaq, xına yaxmaq və ya onu təmiz, baxımlı vəziyyətdə təqdim etmək ənənəsi olub. Bu daha çox bayram abu-havası və qurbanlığa verilən dəyərin göstəricisi kimi qəbul edilirdi.
Bənzər hallar Türkiyə, Pakistan, Hindistan, Mərakeş və bəzi ərəb ölkələrində də müşahidə olunur. Xüsusilə uşaqlar üçün qurbanlıq heyvanların bəzədilməsi emosional bağlılıq və bayram sevinci yaradan bir detal kimi təqdim edilir.
Dini baxımdan münasibət necədir?
İslam alimlərinin əksəriyyəti bildirir ki, qurbanlıq heyvanın təmiz saxlanılması, baxımlı olması və ona yaxşı davranılması tövsiyə olunur. Hətta dini mənbələrdə heyvana əziyyət verməmək, onu qorxutmamaq və yaxşı rəftar etmək xüsusi vurğulanır.
Lakin heyvanın həddindən artıq bəzədilməsi, ona əziyyət verəcək formada boya vurulması, ağır aksesuar taxılması və ya nümayiş məqsədilə şou elementinə çevrilməsi bəyənilmir. Bir çox ilahiyyatçı qeyd edir ki, qurban ibadətində əsas məqsəd səmimiyyət, paylaşmaq və ibadətin mahiyyətidir, görüntü yarışı deyil.
Sadə və zərərsiz bəzək bəzi cəmiyyətlərdə normal qarşılanır;
Heyvana əziyyət verən və israf xarakteri daşıyan davranışlar isə uyğun hesab edilmir.
Dünyada qurbanlıq heyvanlar necə hazırlanır?
Türkiyə
Türkiyədə xüsusilə kənd bölgələrində qurbanlıq qoçların boynuna lent bağlamaq, yununa xına vurmaq geniş yayılıb. Bu, daha çox “bayramlıq hazırlıq” kimi qəbul edilir.
Pakistan və Hindistan
Bu ölkələrdə qurbanlıq heyvanların xüsusi qulluqla saxlanılması böyük ənənəyə çevrilib. Bəzən heyvanlar aylarla xüsusi yemlə bəslənir, rəngli bəzəklərlə təqdim olunur. Sosial status göstəricisi kimi bahalı qurbanlıqlar nümayiş etdirilən hallar da var.
Ərəb ölkələri
Səudiyyə Ərəbistanı və Körfəz ölkələrində daha sadə yanaşma üstünlük təşkil edir. Burada əsas diqqət dini qaydalara uyğunluğa və gigiyenaya verilir. Dekorativ bəzəklər nisbətən az istifadə olunur.
Avropa ölkələri
Avropada yaşayan müsəlman icmaları isə əsasən daha minimalist yanaşma sərgiləyir. Heyvan hüquqları ilə bağlı qanunlar və ictimai həssaslıq səbəbindən qurbanlıq prosesində nümayiş xarakterli davranışlardan qaçılır.
Sosial şəbəkələr ənənəni dəyişdirirmi?
Son illərdə “ən fərqli qurbanlıq”, “ən böyük qoç”, “ən bahalı heyvan” kimi paylaşımlar bəzi hallarda ibadətin mənəvi tərəfini kölgədə qoyur. Mütəxəssislər hesab edir ki, qurban ibadətinin əsas mahiyyəti ehtiyacı olanlarla paylaşmaq, yardımlaşmaq və mənəvi yaxınlıqdır. Buna görə də ifrat nümayiş və sosial şou tendensiyası birmənalı qarşılanmır.
Heyvan hüquqları məsələsi də gündəmdədir
Bayram günlərində heyvanlara qarşı davranış da ciddi müzakirə olunur. Baytarlar və heyvan hüquqları müdafiəçiləri bildirirlər ki:
-Kimyəvi boya istifadəsi,
-Heyvanı uzun müddət bəzək altında saxlamaq,
-Səs-küylü mühitdə stress yaratmaq;
-Sosial media üçün heyvana əziyyət verməkdoğru yanaşma deyil.
Qurbanlıq qoyunu bəzəmək bir çox cəmiyyətdə qədim ənənə və bayram elementi kimi qəbul edilsə də, burada əsas məsələ ölçünü qorumaqdır. Sadə və heyvana zərər verməyən bəzəklər bəzi insanlar tərəfindən normal qarşılansa da, ibadətin nümayişə çevrilməsi və heyvana əziyyət verilməsi həm dini, həm də etik baxımdan mənfi qiymətləndirilir. Qurbanın mahiyyəti görüntüdə deyil, niyyətdə, paylaşmaqda və mərhəmətdədir.
Ayşən Vəli