Bugünün təhsil mənzərəsi iki fərqli dünyanın ortasında dayanıb: biri sinif otağının nəfəsi, taxta lövhənin səsi və müəllimin birbaşa baxışı; digəri isə ekran arxasından gələn səslər, virtual platformalar və fasiləsiz internet bağlantısıdır. Onlayn dərslər və ənənəvi təhsil artıq sadəcə alternativ deyil ,onlar bir-birini tamamlayan, bəzən isə bir-biri ilə rəqabət aparan iki yanaşmadır.
Ənənəvi dərslərin ən güclü tərəfi insani toxunuşdur. Müəllimin bir sualı, şagirdin göz kontaktı, sinifdə yaranan o kiçik sükut belə öyrənmə prosesinin bir hissəsidir. Orada təkcə bilik verilmir, həm də motivasiya, intizam və sosial bacarıqlar formalaşır. Sinif otağı bir növ kiçik cəmiyyətdir ,səhvlər də orada edilir, düzəlişlər də, ilk uğurlar da. İnsan yaddaşı çox vaxt bu emosional anlarla daha güclü bağ qurur.
Amma bu sistemin də öz çətinlikləri var. Bütün şagirdlər eyni sürətlə öyrənmir, hamının eyni resursa çıxışı yoxdur və bəzən ənənəvi sistem fərdi ehtiyacları görməzlikdən gələ bilir. Bir sinifdə 25-30 nəfərin fərqli ritmlərini bir proqramda birləşdirmək həmişə mümkün olmur.
Onlayn təhsil isə fərqli bir qapı açdı. O, coğrafiyanı, məsafəni və vaxtı demək olar ki, yox etdi. Bir tələbə evinin rahatlığında dünyanın ən yaxşı müəllimlərindən dərs ala bilir. Videoları təkrar izləmək, materiala istənilən vaxt qayıtmaq, fərdi tempdə öyrənmək onlayn təhsilin böyük üstünlüklərindəndir. Xüsusilə pandemiya dövründə bu sistem təhsilin dayanmasına imkan vermədi , əksinə, onu yaşatdı.
Lakin ekranın arxasında başqa bir reallıq da var: diqqət dağınıqlığı, motivasiya çatışmazlığı və sosial təcrid hissi. Bəzən kamera bağlı qalır, mikrofon susur, amma şagirdin fikri tamamilə başqa yerdə olur. Təhsil yalnız məlumat ötürmək deyil, həm də insanı formalaşdırmaqdır. Və bu proses bəzən virtual mühitdə zəifləyir.
Əslində məsələ “hansı daha yaxşıdır?” sualı deyil. Əsl sual “hansı zaman, hansı insan və hansı məqsəd üçün daha uyğundur?” sualıdır. Bəzən ənənəvi dərs insana struktur və istiqamət verir, bəzən isə onlayn dərs azadlıq və çeviklik bəxş edir. Müasir təhsil artıq bu iki dünyanın ortasında balans tapmağa çalışır.
Bəlkə də gələcəyin təhsili təkcə sinif otaqlarında və ya təkcə ekranlarda deyil, bu ikisinin ağıllı sintezində formalaşacaq. Çünki insan öyrənmək üçün həm insanın özünə, həm də biliklərə açıq bir dünyaya ehtiyac duyur.