Bir vaxtlar Azərbaycanın demək olar ki, hər məhəlləsində, kəndində və hətta şəhər həyətlərində qurulan toy məclisləri artıq əvvəlki qədər geniş yayılmır. Xüsusilə son illərdə restoran toylarının artması, yaşayış məntəqələrinin sıxlaşması və insanların həyat tərzinin dəyişməsi “həyət toyları tarixə qovuşurmu?” sualını aktuallaşdırır.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Həyət toyları niyə sevilirdi?
Həyət toyları uzun illər Azərbaycan ailə modelinin və qonşuluq münasibətlərinin ayrılmaz hissəsi olub. Bu toyların əsas xüsusiyyətləri:
-Daha səmimi mühit
-Qonşuların və qohumların birgə hazırlığı
-Milli adətlərin daha canlı yaşadılması
-Xərc baxımından nisbətən sərfəli olması idi.
Xüsusilə kəndlərdə toy bir ailənin deyil, bütöv məhəllənin işi sayılırdı. Qazanlar qurular, həyət bəzədilər, insanlar bir-birinə yardım edərdi. Bu isə sosial bağlılığı gücləndirirdi.
Şəhərləşmə həyət toylarını sıxışdırır
Son illərdə urbanizasiya prosesi həyət toylarının azalmasının əsas səbəblərindən biri hesab olunur. Çoxmərtəbəli binaların artması, fərdi evlərin azalması və həyət sahələrinin məhdudlaşması bu ənənəni zəiflədir.
Xüsusilə Bakıda səs-küy məhdudiyyətləri, park problemi, qonşuların narazılığı, təhlükəsizlik və icazə məsələləri həyət toylarının təşkilini çətinləşdirir.
Restoran toyları niyə üstünlük qazanır?
Müasir ailələrin bir qismi artıq hazır xidmət paketlərinə üstünlük verir. Restoranlar dekor, musiqi, foto-video, yemək servisi, kondisioner və komfort kimi imkanları bir məkanda təqdim edir. Bu isə ailələrin təşkilati yükünü azaldır.
Bəzi insanlar üçün həyət toyları artıq “köhnə üsul” kimi görünür. Xüsusilə gənc nəsildə daha modern və estetik məkanlara maraq artır.
Amma həyət toyları tam yox olmur
Buna baxmayaraq, bölgələrdə və bəzi şəhərətrafı ərazilərdə həyət toyları hələ də yaşayır. Çünki bir çox ailə üçün səmimiyyət, milli ruh, azad mühit, daha yaxın ünsiyyət restoran dəbdəbəsindən daha önəmlidir.
Bəzi insanlar hesab edir ki, restoran toylarında qonaq sayı çox olsa da, münasibətlər daha rəsmi olur. Həyət toylarında isə insanlar özlərini daha rahat hiss edir.
Yeni mərhələ: həyət toylarının modern forması
Son illər fərdi evlərdə daha estetik və müasir həyət toyları da yayılmağa başlayıb. İşıq dekorları, açıq hava konsepti, kiçik və elit məclislər həyət toylarına yeni nəfəs verir. Bu isə göstərir ki, ənənə tam yox olmur, sadəcə formasını dəyişir.
Sosial və iqtisadi faktorlar da təsir edir
Toy xərclərinin sürətlə artması bəzi ailələri yenidən həyət toylarına yönəldə bilər. Çünki restoran toyları bir çox hallarda ailə büdcəsinə ciddi yük yaradır.
Digər tərəfdən, bəzi insanlar üçün həyət toyları artıq nostalji yox, iqtisadi seçimə çevrilir.
Həyət toyları tamamilə tarixə qovuşmur. Sadəcə, əvvəlki kütləviliyini itirərək daha fərqli formada davam edir. Urbanizasiya və müasir həyat tərzi bu ənənəni zəiflətsə də, Azərbaycan cəmiyyətində həyət toylarının yaratdığı səmimiyyət və birlik hissi hələ də dəyərini qoruyur.
Ayşən Vəli