Mədə xorası mədənin və ya onikibarmaq bağırsağın selikli qişasında yaranan dərin zədələnmədir. Xəstəlik çox vaxt qarının yuxarı hissəsində ağrı, yanma, köp və ürəkbulanma ilə özünü göstərir. Müasir tibbdə bu problem əksər hallarda uğurla müalicə olunsa da, vaxtında diaqnoz qoyulmadıqda və ya düzgün müalicə aparılmadıqda həyati təhlükə yaradan ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
Mədə xorasının əsas səbəbləri arasında Helicobacter pylori infeksiyası, uzun müddət ağrıkəsici və iltihabəleyhinə dərmanların qəbulu, siqaret, alkoqol, qeyri-düzgün qidalanma və davamlı stress göstərilir. Lakin xəstəliyin təhlükəli mərhələyə keçməsi adətən xoranın özü ilə deyil, onun yaratdığı fəsadlarla bağlı olur.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Mədə xorası nə vaxt sadə xəstəlik olmaqdan çıxır?
Xoranın ölçüsünün böyüməsi, selikli qişanın dərin qatlarına yayılması və damarları zədələməsi vəziyyəti kəskin şəkildə ağırlaşdıra bilər. İlk mərhələlərdə xəstə yalnız yeməkdən sonra yanma və ya ağrı hiss etsə də, proses irəlilədikcə mədə divarında qanaxma, deşilmə və ya keçid daralması yarana bilər.
Ən təhlükəli məqam odur ki, bəzi hallarda ağrı azalır, lakin bu, sağalma deyil, sinir uclarının zədələnməsi və ya ağırlaşmanın başlanması ilə əlaqəli ola bilər.
Mədə qanaxması niyə ən ciddi ağırlaşmalardan biri sayılır?
Mədə xorası qan damarını zədələdikdə daxili qanaxma başlayır. Bu zaman xəstədə qəfil halsızlıq, başgicəllənmə, nəbzin sürətlənməsi, təzyiqin enməsi, qəhvə çöküntüsünə bənzər qusma və ya qara rəngli nəcis müşahidə oluna bilər.
Bu vəziyyət artıq təcili tibbi yardım tələb edir. Qanaxma davam etdikcə orqanizm sürətlə qan itirir və ağır hallarda həyati təhlükə yaranır.
Xoranın deşilməsi nə deməkdir?
Xora mədə divarını tam zədələdikdə perforasiya – yəni deşilmə baş verir. Bu zaman mədənin içindəki turşu və qida qalıqları qarın boşluğuna tökülərək ciddi iltihab yaradır.
Belə hallarda xəstə bıçaq kimi kəskin ağrı hiss edir, qarın sərtləşir və vəziyyət qısa müddətdə ağırlaşır. Bu, cərrahi müdaxilə tələb edən ən təhlükəli vəziyyətlərdən biridir.
Mədə çıxışının daralması hansı problemlərə səbəb olur?
Uzun müddət davam edən xora nəticəsində çapıq toxuması əmələ gələ bilər. Bu toxuma mədədən bağırsağa keçidi daraldaraq qidanın normal hərəkətini çətinləşdirir.
Nəticədə xəstədə tez doyma hissi, qusma, arıqlama və qidalanma pozuntuları yaranır. Bu vəziyyət həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə azaldır və əlavə müalicə tələb edir.
Mədə xorası xərçəngə çevrilə bilərmi?
Xora birbaşa olaraq həmişə xərçəng demək deyil. Lakin bəzi mədə yaraları erkən mərhələdə xora formasında görünə bilən bədxassəli proseslərlə qarışa bilər. Bu səbəbdən xüsusilə uzun müddət sağalmayan və təkrarlayan yaralarda endoskopik müayinə və biopsiya vacibdir.
Hansı əlamətlər təhlükə siqnalı hesab olunur?
Əgər qarının yuxarı hissəsində ağrı ilə yanaşı səbəbsiz arıqlama, qusma, udma çətinliyi, qara nəcis, qanlı qusma və ya davamlı halsızlıq müşahidə olunursa, bu, xəstəliyin ağırlaşdığını göstərə bilər.
Belə əlamətlər olduqda mütləq qastroenteroloqa müraciət etmək lazımdır.
Kimlərdə ağırlaşma riski daha yüksəkdir?
Yaşlı şəxslər, siqaret çəkənlər, qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanları uzun müddət qəbul edənlər, kortikosteroid istifadə edənlər və müalicəni yarımçıq saxlayan xəstələr daha yüksək risk qrupuna daxildir.
Eyni zamanda stress, nizamsız qidalanma və gec diaqnoz da ağırlaşma ehtimalını artırır.
Müasir müalicə üsulları təhlükəni necə azaldır?
Bu gün Omeprazole, Pantoprazole kimi turşuluğu azaldan preparatlar və Helicobacter pylori infeksiyası aşkarlandıqda antibiotik müalicəsi xoranın sağalma ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Vaxtında aparılan müalicə ilə xəstələrin böyük əksəriyyətində ağırlaşmaların qarşısını almaq mümkündür.
Mədə xorasının qarşısını almaq mümkündürmü?
Mütəxəssislər bildirirlər ki, mədə xorasının yaranma riskini azaltmaq üçün bir sıra sadə, lakin təsirli tədbirlər görülə bilər:
Helicobacter pylori infeksiyası aşkar edilərsə, müalicə kursunu tamamlamaq;
Ağrıkəsici və iltihabəleyhinə dərmanları yalnız həkim məsləhəti ilə qəbul etmək;
Siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq;
Qidalanma rejiminə diqqət yetirmək, uzun müddət ac qalmamaq;
Həddindən artıq stressi azaltmaq;
Davamlı mədə şikayətləri olduqda vaxt itirmədən müayinədən keçmək.
Azərbaycanda mədə xəstəlikləri nə qədər yayılıb?
Azərbaycanda qastrit, reflüks və mədə xorası ilə bağlı şikayətlər qastroenteroloqlara müraciətlərin əsas səbəbləri arasında yer alır. Qidalanma rejiminin pozulması, fast-food istehlakı, qazlı içkilər, siqaret və stress bu xəstəliklərin artmasında mühüm rol oynayır.
Həkimlərin müşahidələrinə görə, bir çox insan mədə ağrılarını müvəqqəti dərmanlarla sakitləşdirməyə çalışır və yalnız ağırlaşma yarandıqda həkimə müraciət edir. Bu isə diaqnozun gecikməsinə səbəb olur.
Dünya təcrübəsi nə göstərir?
İnkişaf etmiş ölkələrdə Helicobacter pylori infeksiyası-nın erkən aşkarlanması və proton pompası inhibitorlarının geniş istifadəsi sayəsində mədə xorası səbəbindən ağırlaşma halları əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli azalıb.
Bununla belə, qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanların geniş istifadəsi və əhalinin yaşlanması səbəbindən mədə qanaxmaları hələ də bir çox ölkədə aktual problem olaraq qalır.
Mədə xorası ilə bağlı ən çox edilən səhvlər hansılardır?
Bu xəstəliklə bağlı ən çox rast gəlinən yanlış yanaşmalar bunlardır:
Ağrının keçməsini sağalma kimi qəbul etmək;
Özbaşına dərman qəbul etmək;
Həkimin təyin etdiyi müalicəni yarımçıq dayandırmaq;
Endoskopik müayinədən yayınmaq;
Pəhriz və həyat tərzi tövsiyələrinə əməl etməmək.
Mədə xorası başlanğıc mərhələdə nəzarət altına alına bilən xəstəlik olsa da, daxili qanaxma, perforasiya, mədə çıxışının daralması və bəzən xərçənglə qarışması səbəbindən təhlükəli mərhələyə keçə bilər.
Əsas məsələ ağrını müvəqqəti azaltmaq deyil, səbəbi müəyyən edib tam müalicə almaqdır. Çünki mədə xorasında ən böyük risk simptomların tanış görünməsi və xəstəliyin uzun müddət ciddi qəbul edilməməsidir. Vaxtında müayinə və düzgün müalicə həyati təhlükənin qarşısını almaqda həlledici rol oynayır.