Onun sözlərinə görə, gəlir və xərclər arasında balanssızlıq diqqət çəkir. Bir çox ailədə aylıq gəlir minimum ehtiyacları qarşılamağa kifayət etmir:“İnsanların hətta 50–100 manatlıq gündəlik xərcləri belə kredit, taksit və “sonra ödə” sistemləri ilə qarşılaması cəmiyyətdə bir sıra ciddi sosial-iqtisadi problemlərin mövcudluğuna işarə edir”.
Bu sözləri SİA -ya açıqlamasında Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib.
Onun sözlərinə görə, gəlir və xərclər arasında balanssızlıq diqqət çəkir. Bir çox ailədə aylıq gəlir minimum ehtiyacları qarşılamağa kifayət etmir:
”Ərzaq, dərman, kommunal xidmətlər və nəqliyyat xərcləri büdcəni tamamilə əhatə edir və yığım üçün vəsait demək olar ki, qalmır. Nəticədə insanlar hətta kiçik məbləğli xərcləri belə kreditlə ödəməyə məcbur qalırlar ki, bu da yoxsulluğun dolayı şəkildə kreditlə kompensasiya olunması kimi qiymətləndirilə bilər.
Digər mühüm faktor maliyyə savadlılığının zəifliyi və asan borclanma mühitidir. Müxtəlif bank və maliyyə platformalarının “sürətli kredit” imkanları insanları daha asan borclanmağa sövq edir. Faiz yükü və uzunmüddətli öhdəliklər isə çox vaxt düzgün qiymətləndirilmir. Bu vəziyyət borcun dövri xarakter almasına, yəni bir kreditin digərini ödəmək üçün istifadə olunmasına gətirib çıxarır.
Eyni zamanda, fövqəladə xərclərə qarşı hazırlıqsızlıq da mühüm rol oynayır. Ailə büdcəsində ehtiyat fondun olmaması səbəbindən gözlənilməz xərclər – sağlamlıq problemləri, məişət texnikasının sıradan çıxması və ya təhsil xərcləri – insanları birbaşa kreditə yönləndirir.
Bundan başqa, istehlak davranışına sosial təzyiq və reklamların təsiri də nəzərəçarpacaqdır. Sosial şəbəkələrdə formalaşan həyat standartları insanları real gəlirlərindən artıq xərcləməyə sövq edir. Nəticədə bir çox istehlak qərarları rasional deyil, sosial təsir altında verilir və bu da borclanmanı artırır.
Nəhayət, inflyasiya və gəlirlərin artım tempinin uyğunsuzluğu ailə büdcəsində əlavə gərginlik yaradır. Qiymətlərin sürətlə artması, lakin maaşların eyni sürətlə yüksəlməməsi insanların maliyyə sabitliyini zəiflədir və onları kreditdən asılı vəziyyətə salır.
Ümumilikdə bu proseslər “borc asılılığı” fenomenini formalaşdırır. İnsanlar gəlirlərinin böyük hissəsini əvvəlki borcların ödənilməsinə yönəldir və bu, maliyyə azadlığını məhdudlaşdırır. Belə vəziyyət uzunmüddətli perspektivdə həm fərdi, həm də sosial-iqtisadi sabitlik üçün risk yaradır”.