...ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri dost təyyarələri düşmən təyyarələrindən ayırmaq üçün bir neçə texnologiyadan istifadə edir. Lakin, "Epik Qəzəb" kimi əməliyyatlarla bağlı təcrübə göstərir ki, hətta çoxqatlı sistem belə tam təhlükəsizliyə zəmanət vermir.
SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə The National Interest yazır.
Bu cür missiyalar zamanı təyyarə itkiləri müxtəlif səbəblərdən - texniki nasazlıqlardan və rabitə xətalarından tutmuş hava hücumundan müdafiə zərbələrinə və "dost atəşi" hadisələrinə qədər qeydə alınıb.
Analitiklərin fikrincə, bəzi hadisələr müasir döyüş məkanının, xüsusən də Fars körfəzi bölgəsinin sıxlığı və mürəkkəbliyi ilə əlaqədardır.
Havadan tanıma necə işləyir...
Sistemin əsas məqsədi bütün iştirakçıların eyni mənzərəni real vaxt rejimində gördüyü döyüş meydanının əməliyyat mənzərəsini yaratmaqdır: dost qüvvələr, düşmən, ərazi və hava şəraiti.
Bunun üçün bir neçə texnologiyadan istifadə olunur:
-Obyektlərin məsafəsini, sürətini və istiqamətini təyin edən radar
-IFF (kəşfiyyat dostu və ya düşməni), kodlaşdırılmış siqnallardan istifadə edərək təyyarələri müəyyən etmək üçün bir sistem
-Koordinatları və hədəf məlumatlarını ötürən rəqəmsal rabitə kanalları (məsələn, Link 16)
- İstilik imzalarını aşkar edən infraqırmızı sensorlar
-Bu gün dəstəkləyici rol oynayan vizual aşkarlama
Problemlərin yarandığı yerlər
IFF sisteminə xüsusi diqqət yetirilir. O, təyyarələr arasında şifrələnmiş siqnalların mübadiləsi yolu ilə işləyir.
Lakin, hər hansı bir nasazlıq olarsa - məsələn, texniki səhvlər, səhv kodlaşdırma və ya müdaxilə səbəbindən - təyyarələr səhvən düşmən kimi qəbul edilə bilər.
Başqa bir problem köhnəlmiş avadanlıqdır.
Müxtəlif təyyarə növləri uyğunsuz sistemlərdən istifadə edir, bu da məlumatların həmişə sinxronlaşdırılmaması deməkdir. Bu, pilotların natamam və ya ziddiyyətli məlumatlara əsasən hərəkət etməsinə səbəb olur.
Hadisələrin təhlili göstərir ki, əməliyyatlardakı bəzi itkilər döyüş məkanının görünməsindəki pozuntular və məlumat mübadiləsinin uğursuzluqları ilə əlaqədardır.
Bəzi hallarda identifikasiya səhvləri qeydə alınıb və bu da dost qüvvələrin məğlubiyyətinə səbəb olub.
Mövcud problemlərə cavab olaraq, ABŞ Müdafiə İnnovasiya Bölməsi (DİU) döyüş məkanının vahid rəqəmsal görüntüsündə fərqli məlumatları birləşdirəcək açıq arxitektura sistemi hazırlayır.
Platforma dost və düşmən qüvvələri, kəşfiyyat, ərazi və hava məlumatları haqqında məlumatları real vaxt rejimində toplayaraq dinamik döyüş xəritəsinə bənzər vahid interfeys yaradacaq.
Bunun dostcasına atəş riskini azaltması, qərar qəbuletməni sürətləndirməsi və bölmələr arasında koordinasiyanı yaxşılaşdırması, əməliyyatların ümumi effektivliyini artırması gözlənilir.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, müasir münaqişələr getdikcə məlumat mübadiləsinin sürətindən asılıdır və bu da döyüş meydanının vahid və dəqiq görüntüsünü hərbi üstünlüyün əsas elementinə çevirir.
Əli Babayev