...Siciliyadan 3400 metr yüksəkliyə qalxan Avropanın ən aktiv vulkanı olan Etna dağı on illərdir geoloqları çaşdırır.
Vulkanın subduksiya zonasının üstündə yerləşməsinə baxmayaraq (bir tektonik lövhənin digərinin altına çökdüyü yer), onun lavasının kimyəvi tərkibi tipik stratovulkanlarınkından kəskin şəkildə fərqlənir.
Anomal fəaliyyət...
SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, Etna "şübhəli" dərəcədə məhsuldardır. Püskürmələr arasındakı qısa müddət ərzində nəzəri cəhətdən istehsal etmək mümkün olmayan həcmdə müntəzəm olaraq qələvi lavalar püskürür.
Adətən, belə bir maqmanın əmələ gəlməsi uzun müddət və mantiyanın əriməsinin spesifik şərtlərini tələb edir.
Uzun illərdir Etna sirr olaraq qalırdı: heç bir məlum əsas geoloji proses bu nəhəngin necə əmələ gəldiyini və ya tez-tez görünməsi üçün bu qədər "zəngin" materialı haradan əldə etdiyini tam izah edə bilmirdi.
Qaynar nöqtə əvəzində “sıxılmış süngər”...
Beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu son 500.000 il ərzində Etna dağından lava nümunələrini təhlil etdi. Onlar bölgədəki tektonik dəyişikliklərə baxmayaraq, vulkanın kimyəvi profilinin olduqca sabit qaldığını aşkar etdilər.
Bu, Etnanın "təzə dəmlənmiş" maqma ilə deyil, qədim su anbarı ilə qidalandığını göstərir.
Alimlər vulkanın sözdə “aşağı sürətli zona”dan - yuxarı mantiya ilə tektonik plitələrin əsası arasında təxminən 80 km dərinlikdə ilişib qalmış maqma ciblərindən material çəkdiyi qənaətinə gəldilər.
Afrika Plitəsi Avrasiya Plitəsinin altına çökdükcə, bu qədim maqmanı, sanki sıxılmış süngərdən çıxan su kimi, yer qabığındakı çatlardan sıxır.
Qlobal miqyasda unikal bir hal...
Bu mexanizm sözdə "kiçik ləkələr" - yalnız 2006-cı ildə kəşf edilmiş kiçik sualtı vulkanlar üçün xarakterikdir. Lakin indiyə qədər belə proseslərin yalnız bir neçə yüz metr hündürlükdə kiçik strukturlar yaratdığına inanılırdı.
"Tədqiqatımız göstərir ki, Etna kiçik ləkələrə bənzər bir mexanizmlə əmələ gəlmiş ola bilər", Lozanna Universitetinin aparıcı müəllifi Sebastyan Pilet izah edir.
"Bu, olduqca gözlənilməzdir, çünki Etna nəhəng stratokondur." Kəşf Etnanı Yer kürəsində unikal bir yerə çevirir.
Vulkanın "yanacaq çəninin" necə doldurulduğunu anlamaq risklərin qiymətləndirilməsi üçün vacibdir.
Yeni məlumatlar vulkanoloqlara Etnanın gələcək fəaliyyətini daha dəqiq proqnozlaşdırmağa və gizli maqma rezervuarlarının davranışını anlamağa kömək edəcək.
Nazlı Almuradova