Körpə uşaqlarda sinədən gələn “xışıltı” səsi valideynləri ən çox narahat edən əlamətlərdən biridir. Çox vaxt bu səs eşidilən kimi ilk ağla gələn “uşaq qrip olub” fikri olur. Amma reallıq bir qədər fərqlidir. Xışıltı hər zaman qrip demək deyil və bu əlamətin arxasında bir neçə fərqli səbəb dayana bilər.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Əvvəlcə onu başa düşmək vacibdir ki, xışıltı nədir. Xışıltı — nəfəs alıb-vermə zamanı, xüsusilə də nəfəsi verərkən yaranan fitə bənzər səsdir. Bu səs əsasən tənəffüs yollarının daralması nəticəsində yaranır. Körpələrdə bu hal daha tez-tez müşahidə olunur, çünki onların bronxları çox nazik və həssasdır. Yəni böyüklərdə problem yaratmayan kiçik bir selik yığılması belə körpədə ciddi səs və narahatlıq yarada bilər.
Bəs bu xışıltı qripin əlamətidirmi? Bəzən bəli, amma hər zaman yox. Qrip və digər virus infeksiyaları körpələrdə xışıltının ən yayılmış səbəblərindən biridir. Xüsusilə bronxiolit adlanan vəziyyətdə – ki, bu da əsasən virus mənşəli olur – uşağın bronxları iltihablanır, içərisində selik toplanır və nəticədə nəfəs alarkən xışıltı yaranır. Bu halda adətən əlavə olaraq burun axıntısı, öskürək, bəzən hərarət də müşahidə olunur.
Amma xışıltı yalnız infeksiya ilə bağlı olmaya bilər. Bəzi hallarda allergik reaksiya da eyni əlaməti yaradır. Evdə toz, tüstü, kəskin qoxular və ya bəzi qidalar körpənin tənəffüs yollarında həssaslıq yaradaraq xışıltıya səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, bəzi uşaqlarda bronxlar doğuşdan daha həssas olur və bu vəziyyət “reaktiv bronxlar” kimi tanınır. Belə uşaqlarda adi soyuqdəymə belə xışıltı ilə müşayiət oluna bilər və bu, gələcəkdə astma riskinin də göstəricisi ola bilər.
Valideynlərin tez-tez etdiyi bir səhv də var: bəzən burun tutulması və ya boğazda yığılan selikdən yaranan səs sinədən gələn xışıltı kimi qəbul olunur. Xüsusilə körpələrdə burun tıxanıqlığı çox olduqda nəfəs alarkən səs yaranır və bu, valideyni çaşdıra bilər. Halbuki problem aşağı tənəffüs yollarında deyil, sadəcə burundadır.
Daha nadir hallarda isə xışıltı daha ciddi səbəblərlə bağlı ola bilər. Məsələn, mədə turşusunun yuxarı qalxması (reflüks), tənəffüs yoluna yad cismin düşməsi və ya pnevmoniya kimi infeksiyalar da bu əlaməti verə bilər. Buna görə xışıltının səbəbini yalnız səsə görə dəqiq müəyyən etmək mümkün deyil, ümumi vəziyyət mütləq nəzərə alınmalıdır.
Əgər körpənin ümumi vəziyyəti yaxşıdırsa, yəni uşaq aktivdirsə, qidalanırsa və nəfəsi ciddi şəkildə çətinləşməyibsə, ev şəraitində bəzi sadə tədbirlər vəziyyəti yüngülləşdirə bilər. Ən vacib məqamlardan biri maye qəbuludur. Ana südü ilə qidalanan körpələrdə əmizdirməni artırmaq, digər hallarda isə uyğun maye vermək seliyi duruldur və tənəffüsü asanlaşdırır.
Otağın havası da çox önəmlidir. Quru hava tənəffüs yollarını daha da qıcıqlandırır, buna görə otaqda nəmləndirici istifadə etmək və ya sadə üsullarla havanı bir qədər rütubətli saxlamaq faydalı olur. Bununla yanaşı, burun yollarının açıq saxlanması da mühüm rol oynayır. Fizioloji məhlul (duzlu su) ilə burunu təmizləmək və lazım gəldikdə aspirator istifadə etmək körpənin nəfəsini xeyli rahatlaşdıra bilər.
Bir digər vacib məqam isə mühit faktorlarıdır. Körpənin olduğu otaqda siqaret çəkilməsi və ya tüstü olması vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Hətta passiv tüstü belə körpənin bronxlarını qıcıqlandıraraq xışıltını artırır. Buna görə körpə mütləq təmiz və havalandırılmış mühitdə olmalıdır.
Bütün bunlarla yanaşı, valideynlərin ən çox diqqət etməli olduğu məsələ təhlükəli əlamətləri vaxtında tanımaqdır. Əgər körpənin nəfəsi sürətlənirsə, qabırğalar arası içəri çəkilirsə, burun dəlikləri nəfəs alarkən genişlənirsə, dodaqlarda göyərmə varsa və ya uşaq qidalanmaqdan imtina edirsə, bu artıq sadə vəziyyət deyil və dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır. Eyni zamanda yüksək hərarət və ümumi halsızlıq da diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Nəticə olaraq demək olar ki, körpələrdə sinədə xışıltı çox vaxt virus infeksiyaları ilə əlaqəli olsa da, bu, hər zaman qrip demək deyil. Səbəblər müxtəlif ola bilər və düzgün yanaşma üçün uşağın ümumi vəziyyətini qiymətləndirmək vacibdir. Əksər hallarda sadə ev tədbirləri ilə vəziyyət yüngülləşsə də, risk əlamətləri olduqda vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək ən doğru addımdır.
Ev şəraitində körpədə xışıltı olanda əsas məqsəd tənəffüs yollarını mümkün qədər açmaq və seliyi azaltmaqdır. Bu baxımdan düzgün və sadə yanaşmalar çox vaxt kifayət edir.
Aqua Maris dəniz suyuna əsaslanan fizioloji məhluldur və onun əsas təsiri burun yollarını təmizləməkdir. Yəni bu vasitə:
Amma vacib məqam budur: əgər xışıltı sinədən gəlirsə (yəni bronxlardan), Akvamaris onu birbaşa müalicə etmir. Sadəcə, burun açıldığı üçün körpə daha rahat nəfəs alır və ümumi vəziyyət yaxşılaşır. Xüsusilə xışıltı əslində burun tutulmasından qaynaqlanırsa, bu halda təsiri daha aydın hiss olunur.
Ev şəraitində nə etmək lazımdır?
Körpənin vəziyyəti ağır deyilsə, aşağıdakı addımlar faydalıdır.
Burunu təmiz saxlamaq
Bu, xüsusilə yatmazdan əvvəl çox kömək edir
Maye qəbulunu artırmaq
Otağın havasını nəmləndirmək
Körpənin vəziyyətini düzgün seçmək
Təmiz hava və tüstüsüz mühit
Nəyi etmək olmaz?
Nə vaxt həkimə getmək lazımdır?
Aşağıdakı əlamətlər varsa, evdə gözləmək düzgün deyil:
Akvamaris dolayı kömək edir, yəni burunu açaraq körpənin nəfəsini rahatlaşdırır, amma sinədə olan xışıltının əsas səbəbini müalicə etmir. Buna görə onu digər sadə tədbirlərlə birlikdə istifadə etmək daha effektiv olur.
Ayşən Sadıxzadə