Son illərdə imtahanlarda yüksək nəticə göstərən bəzi şagirdlərin heç bir hazırlıq kursuna getmədən uğur qazandığı tez-tez gündəmə gəlir. Bu hekayələr ilk baxışda cəlbedici görünür: sanki düzgün yanaşma ilə hər kəs əlavə dəstəyə ehtiyac duymadan yüksək nəticə əldə edə bilər. Amma bu mənzərənin arxasında daha incə və mürəkkəb bir reallıq dayanır. SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Əslində, hazırlıqsız uğur fərdi öyrənmə potensialının mövcud olduğunu göstərir. Bəzi şagirdlər doğrudan da öz öyrənmə prosesini planlaşdırmağı, vaxtını düzgün bölməyi, zəif tərəflərini analiz etməyi və motivasiyasını qorumağı bacarır. Onlar üçün özünütəhsil sadəcə alternativ deyil, effektiv işləyən bir sistemə çevrilir. Lakin burada vacib bir məqam var: bu bacarıqlar hər şagirddə eyni səviyyədə formalaşmır.
Məhz buna görə belə nəticələr ümumi qaydanı deyil, daha çox istisnanı təmsil edir. Çünki əksər şagirdlər üçün öyrənmə prosesi yalnız fərdi iradə ilə deyil, həm də istiqamət, struktur və nəzarətlə daha səmərəli olur. Hazırlıq kurslarının geniş yayılması da təsadüfi deyil. Bu kurslar şagirdə yalnız bilik vermir, eyni zamanda ona ritm, məsuliyyət və davamlılıq qazandırır. Xüsusilə də özünü təşkil etməkdə çətinlik çəkənlər üçün bu dəstək həlledici rol oynayır.
Burada əsas risk isə belə uğur hekayələrinin yaratdığı yanlış gözləntilərdir. “O bacardısa, mən də bacararam” düşüncəsi ilk baxışda motivasiyaedici görünsə də, çox vaxt fərdi fərqlər nəzərə alınmadan verilən qərarlara səbəb olur. Nəticədə bəzi şagirdlər hazırlıqsız imtahana girir, gözlədiyi nəticəni əldə etmədikdə isə problemi sistemdə deyil, öz qabiliyyətində axtarmağa başlayır. Bu isə həm motivasiya itkisinə, həm də özünə inamın zəifləməsinə gətirib çıxara bilər.
Digər tərəfdən, bu cür nümunələr hazırlıq kurslarının rolunu da kiçiltmək riski yaradır. Halbuki reallıq ondan ibarətdir ki, sistemli dəstək çox vaxt nəticəni daha stabil və proqnozlaşdırılan edir. Yəni məsələ “kurs lazımdır, ya yox” sualından daha çox, “kimə, nə qədər və hansı formada lazımdır” məsələsidir.
Nəticədə belə bir qənaətə gəlmək olar: hazırlıqsız yüksək nəticə mümkündür, amma bu yol hamı üçün uyğun deyil. Bu, daha çox fərdi intizamı yüksək, məqsədyönlü və özünü idarə etmə bacarıqları inkişaf etmiş şagirdlərin yoludur. Digərləri üçün isə ən effektiv yanaşma fərdi öyrənmə ilə sistemli dəstəyin balansıdır.
Yəni uğurun ən real formulu nə tam hazırlıqsızlıqdır, nə də tam asılılıq. Əsas məsələ şagirdin özünü tanıması və ona uyğun öyrənmə yolunu seçməsidir.
“Hazırlıqsız” 700 bal – real statistika varmı?
Rəsmi olaraq belə statistika yoxdur. Amma faktlara əsasən belə nəticə çıxarmaq olar:
-700 bal toplayanların əksəriyyəti kurs və ya müəllim dəstəyi ilə hazırlaşır.
30 ildən çox müddətdə cəmi 116 nəfər maksimum nəticə göstərib. Bəzi illərdə heç kim 700 bal yığmayıb
“Hazırlıqsız 700 bal mümkündür, amma bu model deyil – istisnadır.”
Ayşən Vəli