Müasir əmək bazarında işə qəbul prosesinin ən çox müzakirə olunan məsələlərindən biri “tanışlıq” və “tövsiyə” faktorudur. Rəsmi olaraq bütün namizədlər eyni şərtlərlə qiymətləndirilsə də, praktikada şəxsi əlaqələr və referanslar çox vaxt seçim prosesinə təsir göstərir. Bu isə həm işəgötürənlərin riskləri azaltmaq cəhdi, həm də ədalətli seçim prinsipləri arasında ziddiyyət yaradır.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Tövsiyə sistemi nədir və necə işləyir?
Tövsiyə (referral) sistemi işə qəbul zamanı mövcud işçilərin və ya tanınmış şəxslərin yeni namizədi şirkətə məsləhət görməsi ilə həyata keçirilir. Bu model bir çox beynəlxalq şirkətlərdə geniş yayılıb.
HR praktikalarında tövsiyə olunan namizədlər:
Araşdırmalar göstərir ki, işə qəbul prosesində subyektivlik – o cümlədən tanışlıq və şəxsi simpatiya – qərarverməyə təsir edən əsas faktorlardan biridir.
Tanışlıq amili namizədin şansını nə qədər artırır?
Tanışlıq və tövsiyə namizədi birbaşa işə qəbul etmir, lakin onun CV mərhələsini keçmək və müsahibəyə düşmək ehtimalını ciddi şəkildə artırır.
Bunun əsas səbəbləri:
Bəzi hallarda HR mütəxəssisləri belə namizədlərə daha çox diqqət ayırır, çünki onların uyğunlaşma ehtimalı daha yüksək hesab olunur.
Ədalətli seçimə təsiri: müsbət və mənfi tərəflər
Müsbət tərəflər
Mənfi tərəflər
Müasir HR sistemlərində bu riskləri azaltmaq üçün strukturlaşdırılmış müsahibə və obyektiv qiymətləndirmə meyarları tətbiq olunur ki, bütün namizədlər eyni kriteriyalarla dəyərləndirilsin.
Müasir HR yanaşması: balanslaşdırılmış model
Son illərdə bir çox şirkət “yalnız tanışlıq” və ya “yalnız CV” yanaşmasından uzaqlaşaraq qarışıq model tətbiq edir:
Araşdırmalar göstərir ki, insan və sistem birlikdə işlədikdə daha balanslı və ədalətli nəticələr əldə etmək mümkündür .
Tanışlıq və tövsiyə amili işə qəbul prosesində real və qaçılmaz faktordur. O, namizədin şansını artırsa da, təkbaşına həlledici olmamalıdır. Ən ideal yanaşma bacarıq, təcrübə və obyektiv qiymətləndirməni əsas götürən, lakin tövsiyəni yalnız əlavə üstünlük kimi qəbul edən sistemdir.
Beləliklə, işə qəbulda ədalət və effektivlik arasında balansın qorunması həm işəgötürən, həm də namizəd üçün ən düzgün yanaşma sayılır.
Ayşən Vəli