Saqqız çeynəmək gündəlik həyatda çox yayılmış vərdişdir. İnsanlar bunu bəzən ağız təmizliyi, bəzən stressi azaltmaq, bəzən də sadəcə alışqanlıq kimi edirlər. Lakin saqqızın sağlamlığa təsiri onun nə qədər, nə zaman və hansı növdə istifadə olunmasından asılıdır.
Müasir tibbi araşdırmalar göstərir ki, saqqız çeynəməyin həm müsbət, həm də mənfi tərəfləri var və bu vərdişə balanslı yanaşmaq vacibdir.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Saqqız çeynəməyin faydaları
1. Stress və gərginliyin azalması
Saqqız çeynəmək bəzi insanlarda sinir sistemini sakitləşdirir. Ritmik çeynəmə hərəkəti beynə “təkrarlanan sakitləşdirici siqnal” göndərir və bu da:
- stressin azalmasına
- narahatlığın yüngülləşməsinə
- diqqətin artırılmasına kömək edə bilər.
2. Diş sağlamlığına müsbət təsir
Xüsusilə şəkərsiz saqqız:
- tüpürcək ifrazını artırır
- ağız turşuluğunu azaldır
- dişlərdə qida qalıqlarını təmizləməyə kömək edir
Bu səbəbdən diş çürüməsi riskini azalda bilər.
3. Ağız qoxusunun azalması
Saqqız müvəqqəti olaraq ağız qoxusunu maskalaya və nəfəsi təravətləndirə bilər. Bu, xüsusilə yeməkdən sonra və ya uzun müddət ağız boşluğunun təmizlənmədiyi hallarda faydalıdır.
4. Diqqət və konsentrasiyanın artması
Bəzi tədqiqatlar göstərir ki, saqqız çeynəmək:
- beyin fəaliyyətini stimullaşdıra
- diqqəti qısa müddətlik artıra
- monoton işlərdə performansı yüksəldə bilər.
5. Mədəyə təsiri (bəzi hallarda müsbət)
Saqqız çeynəmək tüpürcək ifrazını artırdığı üçün mədədə turşuluğu müəyyən qədər neytrallaşdıra bilər. Bu, bəzi insanlarda qısa müddətli rahatlıq yaradır.
Saqqız çeynəməyin ziyanları
1. Həzm sisteminə mənfi təsir
Saqqız çeynəyərkən insan bilmədən hava udur. Bu isə:
- köp
- qaz toplanması
- qarında narahatlıq yarada bilər.
2. Çənə oynağı problemləri
Həddindən artıq saqqız çeynəmək çənə əzələlərini yorur və nəticədə:
- çənədə ağrı
- “klik” səsləri
- çeynəmə zamanı diskomfort kimi problemlər yarana bilər.
3. Mədə turşusunun artması
Saqqız çeynəmək beyni “yemək gəlir” siqnalı ilə aldada bilər. Nəticədə mədə turşusu artır, lakin qida gəlmədiyi üçün:
mədə qıcıqlanması
reflüks simptomları artıq ola bilər.
4. Süni şirinləşdiricilərin təsiri
Şəkərsiz saqqızlarda tez-tez sorbitol və aspartam kimi maddələr olur. Həddindən artıq istifadə:
ishal
qarın ağrısı
həzm pozğunluğu yarada bilər.
5. Asılılıq və vərdiş halına gəlməsi
Bəzi insanlarda saqqız çeynəmək psixoloji vərdişə çevrilir və:
daim nəsə çeynəmək ehtiyacı
diqqət dağınıqlığı
sosial vəziyyətlərdə narahatlıq yarada bilər.
Gün ərzində nə qədər saqqız çeynəmək olar?
Mütəxəssislərin ümumi tövsiyəsinə görə:
- gündə 2-4 ədəd şəkərsiz saqqız kifayətdir
- hər bir saqqız təxminən 10-20 dəqiqə çeynənilməlidir
- uzun müddət fasiləsiz çeynəmək məsləhət görülmür
Kimlər ehtiyatlı olmalıdır?
Aşağıdakı şəxslər saqqızdan daha az istifadə etməlidir:
- çənə problemi olanlar
- qastrit və reflüks xəstələri
- həzm problemi yaşayanlar
- uşaqlar (çox istifadə hallarında)
Saqqız çeynəmək düzgün və ölçülü istifadə edildikdə bəzi faydalar verə bilər: stressi azaltmaq, ağız təmizliyinə kömək etmək və qısa müddətli diqqəti artırmaq kimi. Lakin həddindən artıq istifadə çənə problemləri, həzm pozğunluğu və digər sağlamlıq risklərinə səbəb ola bilər.
Ən doğru yanaşma saqqızı gündəlik həyatın zəruri hissəsi kimi deyil, müvəqqəti və ölçülü istifadə olunan bir vasitə kimi görməkdir.