Son illərdə sosial mediada yeni bir tendensiya diqqət çəkir: valideynlər uşaqlarını yaşlarına uyğun olmayan şəkildə – sanki böyüklər kimi geyindirir, makiyaj edir və bu görüntüləri paylaşırlar. İlk baxışdan estetik və “şirin” görünən bu paylaşımlar əslində cəmiyyət, psixologiya və uşağın inkişafı baxımından ciddi suallar doğurur. Uşaq olmaq nə deməkdir və biz bu sərhədi pozuruqmu?
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Sosial platformalarda – xüsusilə Instagram, TikTok və YouTube – valideynlərin uşaqlarını makiyajlı, dəbdəbəli geyimlərdə, bəzən isə yetkin davranışlara uyğunlaşdırılmış şəkildə təqdim etməsi getdikcə artır. Bu paylaşımlar bəyənmə və izləyici toplamaq məqsədi daşısa da, onların arxasında daha dərin sosial və psixoloji təsirlər gizlənir.
Psixoloji təsirlər
Mütəxəssislər bildirir ki, uşağın yaşına uyğun olmayan obrazda təqdim olunması onun şəxsiyyət formalaşmasına təsir edə bilər. Uşaq erkən yaşdan görünüşə həddindən artıq önəm verməyə başlayır, özünü sosial təsdiq üzərindən qiymətləndirir. Bu isə gələcəkdə özgüvən problemləri, narazılıq hissi və sosial təzyiqə həssaslıq yarada bilər.
Uşağın hüquqları və etik məsələ
Burada əsas suallardan biri də budur: uşaq bu paylaşıma razıdırmı? Uşaqların şəxsi həyatının sosial mediada nümayiş etdirilməsi onların gələcəkdə şəxsi sərhədlərinə təsir edə bilər. Uşaq hələ bu qərarların məsuliyyətini dərk etmədiyi halda, onun görüntüsünün minlərlə insana təqdim olunması etik müzakirə doğurur.
Sosial təsir və normaların dəyişməsi
Bu tip paylaşımlar cəmiyyətdə “normal” anlayışını dəyişir. Digər valideynlər də eyni tendensiyaya qoşulmağa meyil edir, nəticədə uşaqlıq dövrü tədricən “estetik yarışa” çevrilir. Bu isə uşağın təbii inkişaf mühitini süni gözləntilərlə əvəz edir.
Uşaqların sosial mediada təqdimatı sadəcə valideyn seçimi deyil, həm də sosial məsuliyyətdir. Uşaqlıq mərhələsi təbii, sərbəst və qorunan bir dövr olmalıdır. Onu “böyütmək” yox, qorumaq lazımdır. Sosial mediada görünmək uğrunda uşağın psixoloji və emosional inkişafını riskə atmaq isə uzunmüddətli nəticələr doğura bilər.
Makiyajın uşaqlar üçün zərərləri
1. Dəriyə ziyan
Uşaqların dərisi daha nazik və həssas olur. Makiyaj məhsullarının tərkibindəki kimyəvi maddələr allergiya, səpgi, qızartı və hətta dermatit yarada bilər. Erkən yaşda bu məhsullardan istifadə dəri baryerini zəiflədə bilər.
2. Hormonal təsir riski
Bəzi kosmetik məhsullarda olan maddələr (məsələn, parabenlər) hormonal sistemə təsir göstərə bilər. Uşaqlarda bu, inkişaf prosesinə mənfi təsir edə biləcək risklər yaradır.
3. Erkən böyümə psixologiyası
Uşaq özünü yaşına uyğun deyil, daha böyük kimi görməyə başlayır. Bu isə uşaqlıq dövrünün psixoloji rahatlığını pozur və erkən “böyümə” hissi yaradır. Nəticədə uşaq oyun, təxəyyül və sadə sevincdən uzaqlaşa bilər.
4. Xarici görünüşə həddindən artıq fokus
Makiyaj və “böyüklər kimi görünmək” vərdişi uşağın özünü dəyərli hiss etməsini xarici görünüşlə əlaqələndirir. Bu da gələcəkdə özgüvən problemləri və özünü bəyənməmə hallarına gətirib çıxara bilər.
5. Dəri problemlərinin erkən yaranması
Müntəzəm makiyaj istifadəsi məsamələrin tutulmasına, sızanaq və digər dəri problemlərinin daha erkən yaşda yaranmasına səbəb ola bilər.
Ayşən Vəli