Bütün dünya İran və ABŞ arasında İsrail tərəfindən qismən dəstəklənən iki həftəlik atəşkəsi müzakirə edir. Baş nazir Netanyahu atəşkəsin Hizbullaha qarşı müharibədə Livana edilən hücumlara şamil edilmədiyini bildirib. Netanyahu atəşkəsin yalnız İrana birbaşa hücumlara və yalnız Hörmüz boğazının açılması və İranın təkcə İsrailə deyil, həm də bütün Körfəz dövlətlərinə hücumlarının dayandırılması şərti ilə tətbiq olunduğunu israr edir. İsrail mediasının verdiyi xəbərlərə görə, hökumət və Netanyahu ümumiyyətlə hərbi əməliyyatların, hətta qismən və müvəqqəti olsa belə, dayandırılması zərurətindən narazıdırlar.
İsrail Baş Nazirinin Ofisindən bəyanat: İsrail, İranın dərhal boğazları açması və ABŞ, İsrail və regiondakı ölkələrə qarşı bütün hücumları dayandırması şərti ilə, Prezident Trampın İrana edilən hücumları iki həftəlik dayandırmaq qərarını dəstəkləyir. İki həftəlik atəşkəs Livana şamil edilmir.
Bu arada, atəşkəs razılaşmasını vasitəçilik edən Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif iddia edib ki, bu, Livanı da əhatə edir. ABŞ Prezidenti Donald Tramp atəşkəs elan etdiyi açıqlamada Livandan heç bir söz deməyib. Əslində, bu razılaşmanın qiymətləndirilməsi təkcə qeyri-müəyyən deyil, həm də ziddiyyətlidir. Tramp gözlənildiyi kimi tam qələbə elan etdi və Tehranın sülh şərtlərinin versiyasını dərc etməyə tələsən CNN-i tənqid etdi. Bu arada İran atəşkəsi ABŞ və İsrail üçün məğlubiyyət adlandırır.
Tramp sosial mediada yazıb: Bu, dünya üçün əla bir gündür. Biz Hörmüz boğazındakı yükü azaltmağa kömək edəcəyik. İran yenidənqurma işlərinə başlaya bilər.
Bu mövzu ilə bağlı təkcə jurnalistlər və ekspertlər deyil, siyasətçilər də şərhlər verirlər. Qazaxıstan prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Yaxın Şərqdə atəşkəsi alqışlayır və Pakistanın vasitəçilik rolunu qeyd edir. Bu barədə onun mətbuat katibi Aybek Smadiyarov sosial mediada paylaşım edib.
Rusiyada Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Dmitri Medvedev bu məsələ ilə bağlı ilk çıxış edənlərdən biri olub. O, müharibənin bitməsini alqışlayır, lakin bunun yalnız müvəqqəti bir razılaşma olduğunu vurğulayır. Eyni zamanda, siyasətçi Trampın Tehranın şərtlərini müzakirə etməyə hazır olmasının özü İran üçün danılmaz uğur adlandırır. Lakin Medvedev hesab edir ki, Vaşinqton İranın bütün şərtlərini qəbul etməyəcək. İsrail davamlı sülhə qarşı çıxacaq. Bu, vəziyyəti son dərəcə qeyri-müəyyən edir.
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova ABŞ və İran arasında atəşkəs barədə şərh verərkən qeyd edib ki, təcavüzkar, təxribatsız hücum yanaşması uğursuz olub.
Atəşkəsin əsas şərti Hörmüz boğazının açılmasıdır. Lakin bu, tam aydın deyil.
Associated Press agentliyi İran rəsmilərinin açıqlamalarına istinadən xəbər verir ki, İran və Oman iki həftəlik atəşkəs müddətində Hörmüz boğazından keçid üçün gəmilərdən ödəniş alacaqlar. Bu, Trampın bu su yolu ilə gəmilərin daşınmasının tamamilə maneəsiz olacağı barədə verdiyi açıqlamalarla ziddiyyət təşkil edir. Tehran, ekspertlərin ayda təxminən 8 milyard dollar və ya ildə təxminən 96 milyard dollar (İranın ÜDM-nin 20%-i) olduğu təxmin edilən toplanan vəsaitin bir hissəsini müharibə zamanı zədələnmiş obyektlərin bərpasına sərf etməyi planlaşdırır.
ABŞ-da Trampı İsrail adından müharibədə iştirak etdiyinə görə tənqid edən demokratlar indi İranın Hörmüz üzərindəki nəzarətini davam etdirməsindən qəzəblənirlər. Demokrat senator Kris Merfi bunun bütün dünya üçün fəlakətli nəticələrə səbəb olacağını bildirib və açıq-aydın olanları dilə gətirib: Donald Tramp, ən azı indilik, müharibədən əvvəl İranın malik olmadığı vacib bir su yoluna nəzarəti təmin etmiş kimi görünən hərbi əməliyyatlar həyata keçirib.
Keçmiş Demokrat konqresmen və təqaüdçü ABŞ ordusu polkovniki Adam Kinzinger: Aman Allahım! Boğazın nəzarətini İrana təhvil versək və zərərin ödənilməsinə razı olsaq, bu, Amerika tarixində ən böyük rüsvayçılıq olacaq.
ABŞ-ın keçmiş Milli Təhlükəsizlik Məsləhətçisinin müavini Ben Rods İranla atəşkəs elan edilməsini şərh edərkən bildirib ki, ən yaxşı halda bu, Vaşinqton üçün fəlakətli bir vəziyyətdir.
ABŞ Senatındakı Demokrat lideri Çak Şumer müvəqqəti atəşkəs razılaşmasını qiymətləndirməsində daha təmkinli olub: Şadam ki, Tramp geri çəkilib və indi özünün yaratdığı səs-küy və qarışıqlıqdan qaçmaq üçün hər hansı bir yol axtarır.
Mətbuata gəldikdə, Britaniyanın The Guardian qəzeti qeyd edir ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın atəşkəs razılaşmasını elan etməsi onun öz müddətindən iki saatdan az əvvəl baş verib. Bu "qəfil dönüş" Trampa münaqişənin daimi hala gəldiyi bir vəziyyətdə minimal nüfuz ziyanı ilə geri çəkilməyə imkan verəcək.
Fransanın "Le Figaro" qəzeti yazır ki, "hər iki tərəf artan risklərlə baha başa gələn müharibənin uzanmasında həqiqətən maraqlı deyildi". Nəşr atəşkəsi "baha başa gələn heç-heçə" adlandırır və qeyd edir ki, 10 apreldə İranla ABŞ arasında planlaşdırılan birbaşa danışıqlar çıxılmaz vəziyyətə düşə bilər.
İtaliyanın "Corriere della Sera" qəzeti İranın münaqişə nəticəsində əldə etdiyi qazanca işarə edir. Buraya ən azı müvəqqəti olaraq İranın Hörmüz boğazı üzərində nəzarətinin tanınması da daxildir. Nəşr qeyd edir ki, razılaşma heç bir fundamental məsələni həll etməyib və münaqişə qısa müddət ərzində yenidən alovlana bilər.
"Politico" yazır ki, Avropa İranla ABŞ arasında atəşkəsdən "rahatlanıb". Nəşrin məlumatına görə, çərşənbə axşamı Avropada "kollektiv narahatlıq" hissi var idi və indi Avropa rəsmiləri və siyasətçiləri, ən azı müvəqqəti olaraq, "rahat nəfəs alırlar". Dünən bir avropalı rəsmi Trampın İrana ultimatumunda elan edilən "sıfır saat"la bağlı jurnalistlərə bildirib: Allah hamımızı qorusun.
İran televiziya və radiosunun məlumatına görə, İranın Ali Lideri Ayətullah Müctəba Xamenei, Arteş və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK) da daxil olmaqla, İran Silahlı Qüvvələrinə İsrailə və Yaxın Şərqdəki digər ölkələrə qarşı bütün hücumları dayandırmağı əmr edib.
V.VƏLİLİ