1 yaşa qədər uşaqlarda qidalanma dövrü həm inkişaf, həm də immun sistemin formalaşması baxımından ən həssas mərhələlərdən biridir. Bu dövrdə körpə yeni qidalarla tanış olduqca, bəzi hallarda orqanizm müəyyən qidalara qarşı həddindən artıq reaksiya verə bilər ki, buna qida allergiyası deyilir. Araşdırmalar göstərir ki, 5 yaşdan kiçik uşaqların təxminən 8%-də qida allergiyası müşahidə olunur.
Bəs, hansı qidalar allergiya yaradır?
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Vacib məqam odur ki, allergiya ilə sadə qida dözümsüzlüyü eyni şey deyil. Allergiya immun sistemin reaksiyasıdır və bəzən ağır nəticələrə – hətta həyati təhlükəyə səbəb ola bilər. Buna görə valideynlərin hansı qidaların riskli olduğunu bilməsi olduqca önəmlidir.
1 yaşa qədər uşaqlarda allergiya yarada bilən əsas qidalar
Elmi mənbələrə görə, allergiyaların böyük hissəsi müəyyən “əsas allergen qidalar”la bağlıdır və bunlar ümumi halların təxminən 90%-ni təşkil edir.
Ən çox allergiya yaradan qidalar:
-İnək südü və süd məhsulları
-Yumurta
-Yerfıstığı (fıstıq)
-Digər qoz-fındıq növləri (badam, qoz və s.)
-Buğda və gluten tərkibli qidalar
-Soya məhsulları
-Balıq
-Dəniz məhsulları (krevet, xərçəng və s.)
-Küncüt və digər toxumlar
Bunlara əlavə olaraq bəzi hallarda:
-Paxlalılar (lobya, noxud, mərcimək)
-Kərəviz, xardal
-Quru meyvələrdə olan bəzi qatqılar (məsələn, sulfitlər) da allergiya verə bilər
Niyə məhz bu qidalar risklidir?
Bu qidaların tərkibində olan zülallar immun sistem tərəfindən “təhlükə” kimi qəbul edilə bilər. Nəticədə orqanizm histamin kimi maddələr ifraz edir və allergik reaksiya yaranır .
Xüsusilə süd, yumurta və fıstıq uşaqlarda ən çox rast gəlinən allergiya səbəbləridir. Fıstıq, qoz-fındıq və dəniz məhsulları isə daha ağır reaksiyalar yarada bilər.
Allergiyanın əlamətləri necə olur?
Körpələrdə allergiya adətən qidanı qəbul etdikdən sonra qısa müddətdə özünü göstərir.
Ən çox rast gəlinən əlamətlər:
-Dəri səpkisi, qaşınma, ekzema
-Üzdə və ya dodaqlarda şişkinlik
-Qusma, ishal
-Qarın ağrısı
-Nəfəs alma çətinliyi
-Burun axıntısı və ya öskürək
Ağır hallarda anafilaksi (həyati təhlükəli allergik reaksiya) yarana bilər ki, bu zaman təcili tibbi yardım vacibdir.
Maraqlı və vacib məqam: gecikdirmək yox, düzgün təqdim etmək
Keçmişdə bu qidaların gec verilməsi tövsiyə olunurdu. Amma yeni araşdırmalar göstərir ki allergiya yaradan qidaları təxminən 6 aydan sonra tədricən vermək daha doğrudur. Gecikdirmək əksinə allergiya riskini artıra bilər
1 yaşa qədər uşaqlarda allergiya riski əsasən müəyyən qida qrupları ilə bağlıdır və valideynlərin bu qidaları tanıması çox vacibdir. Lakin bu o demək deyil ki, həmin qidalar tam qadağandır. Əksinə, düzgün və mərhələli şəkildə təqdim olunması həm təhlükəsizliyi təmin edir, həm də gələcəkdə allergiya riskini azalda bilər.
Ayşən Vəli