İnsan qocalması, zamanın xətti irəliləməsinə baxmayaraq, qeyri-bərabər baş verir. Ömür müddəti uşaqlıqda sürətli böyümə sıçrayışı, erkən yetkinlikdə plato və onilliklər ərzində yaşla bağlı dəyişikliklərin tədricən sürətlənməsi ilə xarakterizə olunur.
SİA-nın məlumatına görə, Çin Elmlər Akademiyasının alimləri tərəfindən aparılan bir araşdırma göstərib ki, sürətlənmiş qocalmanın dönüş nöqtəsi adətən 50 yaş ətrafında baş verir.
Yaşlanma ilə əlaqəli zülalların təhlili toxumaya xas proteomik saatların inkişafına və müxtəlif orqanlarda qocalma trayektoriyalarının müəyyən edilməsinə imkan verib.
Qan damarlarının yaşla bağlı dəyişikliklərə ən həssas olduğu sübut edilib. İnsan ömrü əksər məməlilər üçün orta göstəricini xeyli üstələyir, lakin bu, orqan funksiyasının azalması səbəbindən xroniki xəstəliklər riskinin artması ilə əlaqələndirilir.
Yaşlanma modellərini anlamaq üçün tədqiqatçılar yaşla müxtəlif toxumalarda zülal dəyişikliklərini araşdırdılar. Tədqiqat üçün təsadüfi travmatik beyin zədəsindən ölən 14-68 yaş arası 76 donordan nümunələr toplanıb.
Tədqiqatçılar yeddi bədən sistemini təmsil edən 13 toxumadan cəmi 516 nümunəni təhlil ediblər: ürək-damar (ürək və aorta), mədə-bağırsaq (qaraciyər, mədəaltı vəzi, bağırsaq), immun (dalaq, limfa düyünləri), endokrin (böyrəküstü vəzilər, ağ yağ toxuması), tənəffüs (ağciyərlər), dərialtı (dəri) və əzələ-skelet (əzələlər).
...Alimlər zülal səviyyələrini izləyiblər və spesifik toxumalarda artanları, eləcə də bütün orqanlar üçün ümumi olan və bədən funksiyaları üçün vacib olanları müəyyən ediblər.
Məlumatların xəstəlik bazası ilə müqayisəsi göstərib ki, xəstəliklə əlaqəli 48 zülalın ifadəsi yaşla artmışdır.
Bunlara ürək-damar patologiyaları, toxuma fibrozu, yağlı qaraciyər xəstəliyi və qaraciyər şişləri daxildir.
Ən dramatik dəyişikliklər 45-55 yaş arasında müşahidə edilib. Bu dövrdə, xüsusən də aorta və dalaqda, eləcə də mədəaltı vəzində əhəmiyyətli proteomik dəyişikliklər baş verir ki, bu da bədənin fermentativ və hormonal fəaliyyətinə təsir göstərir.
Bu tapıntıları yoxlamaq üçün yaşlanma ilə əlaqəli zülal gənc siçanlara yeridilib. Heyvanlarda nəzarət qrupu ilə müqayisədə tutma gücü, dözümlülük, koordinasiya və damar qocalma əlamətləri azalıb.
Cell.com saytına görə, Finlandiyada aparılan əvvəlki tədqiqatlarla təsdiqləndiyi kimi, tutma gücü də daxil olmaqla əzələ gücü yaşla əlaqəli xəstəliklərə qarşı müqavimət üçün vacibdir.
Əli Babayev