Spirtli içkilər tarix boyu müxtəlif cəmiyyətlərdə sosial və mədəni həyatın bir hissəsi olub. Onların arasında pivə ən geniş yayılan içkilərdən biri hesab olunur və bir çox ölkələrdə gündəlik istehlak edilən məhsullar sırasına daxildir. Bəzi insanlar pivəni az miqdarda qəbul etdikdə zərərsiz olduğunu düşünür, hətta müəyyən hallarda sağlamlıq üçün faydalı ola biləcəyini iddia edirlər. Digər tərəfdən isə tibbi araşdırmalar spirtli içkilərin mütəmadi və ya həddindən artıq istifadəsinin insan orqanizmi üçün ciddi risklər yarada biləcəyini göstərir.
Mütəxəssislərin fikrincə, spirtli içkilərin sağlamlığa təsiri istehlak miqdarı, qəbul tezliyi, yaş, genetika və ümumi həyat tərzi kimi bir çox faktorla bağlıdır. Bu səbəbdən pivə və digər spirtli içkilərin təsiri yalnız qida məhsulu kimi deyil, həm də ictimai sağlamlıq problemi kimi araşdırılır.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Pivənin tərkibi və qida xüsusiyyətləri
Pivə əsasən su, arpa səmənisi, maya və şerbetçiotu (xmel) kimi komponentlərdən hazırlanır. Onun tərkibində az miqdarda bəzi qida maddələri də mövcuddur.
Pivədə aşağıdakı maddələr tapıla bilər:
- B qrupu vitaminləri (xüsusilə B6 və B12)
- maqnezium və kalium kimi minerallar
- antioksidant maddələr
- karbohidratlar
Lakin bu maddələrin miqdarı çox yüksək olmadığı üçün pivə qida baxımından əsas vitamin və mineral mənbəyi hesab edilmir. Əsas aktiv maddə isə etanol (spirt)dir və sağlamlığa təsirin böyük hissəsi məhz bu komponentlə bağlıdır.
Spirtin orqanizmdə təsir mexanizmi
Spirt qəbul edildikdən sonra qısa müddətdə qana keçir və bütün orqanlara yayılır. Qaraciyər spirtin parçalanmasına cavabdeh əsas orqandır.
Spirt metabolizmi zamanı aşağıdakı proseslər baş verir:
- Etanol qaraciyərdə asetaldehidə çevrilir.
- Asetaldehid toksik maddədir və hüceyrələrə zərər verə bilər.
Daha sonra bu maddə asetata parçalanır və enerji kimi istifadə edilir.
Problem ondadır ki, həddindən artıq spirt qəbulunda qaraciyər bu maddələri parçalamaqda çətinlik çəkir və toksinlər bədəndə yığılır.
Pivənin ürək-damar sisteminə təsiri
Bəzi araşdırmalar göstərir ki, çox az miqdarda spirt qəbulunun bəzi insanlarda damar genişlənməsi və qan dövranının yaxşılaşması kimi müvəqqəti təsirləri ola bilər. Lakin mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bu təsir çox məhduddur və spirtli içkilərin sağlamlıq üçün tövsiyə edilməsi doğru hesab edilmir.
Həddindən artıq spirt qəbulunun ürək-damar sistemi üçün riskləri isə daha aydındır:
- yüksək qan təzyiqi
- ürək ritm pozğunluğu
- ürək əzələsinin zəifləməsi
- insult riskinin artması
Uzunmüddətli spirt istifadəsi ürək əzələsinin zədələnməsi ilə nəticələnən alkoqol kardiomiyopatiyası adlı xəstəliyə səbəb ola bilər.
Qaraciyərə təsiri
Qaraciyər spirt metabolizminin əsas mərkəzi olduğu üçün spirtli içkilərin ən çox zərər vurduğu orqanlardan biridir.
Mütəmadi spirt istifadəsi aşağıdakı mərhələli xəstəliklərə səbəb ola bilər:
- Qaraciyərin yağlanması
- Alkoqol hepatiti (iltihab)
- Qaraciyər sirrozu
Sirroz qaraciyərin strukturunun pozulması və funksiyasının zəifləməsi ilə nəticələnir və ağır hallarda həyat üçün təhlükə yarada bilər.
Beyin və sinir sisteminə təsir
Spirt mərkəzi sinir sisteminə təsir edən maddədir. O, beyində siqnal ötürülməsini zəiflədir və sinir sisteminin fəaliyyətini dəyişir.
Qısa müddətli təsirlər:
koordinasiya pozulması
reaksiyanın yavaşlaması
qərarvermə qabiliyyətinin zəifləməsi
Uzunmüddətli təsirlər isə daha ciddi ola bilər:
1. yaddaş problemləri
2. diqqət və konsentrasiya pozuntusu
3. depressiya və psixoloji problemlər.
Həddindən artıq pivə istehlakının digər sağlamlıq riskləri
Piylənmə və metabolik problemlər
Pivə kalori baxımından yüksək içkidir. Müntəzəm pivə istehlakı artıq çəki və piylənmə riskini artıra bilər. Bu hal bəzən “pivə qarnı” kimi tanınan qarın nahiyəsində piy yığılması ilə əlaqələndirilir.
Həzm sistemi xəstəlikləri
Spirt mədə və bağırsaq selikli qişasını qıcıqlandıra bilər və nəticədə:
- qastrit
- mədə xorası
- həzm problemləri
- kimi problemlər yarana bilər.
- İmmunitet sisteminə təsir
Uzunmüddətli spirt istifadəsi immun sistemini zəiflədə bilər və orqanizmin infeksiyalara qarşı müqavimətini azalda bilər.
Sosial və psixoloji təsirlər
Spirtli içkilərin təsiri yalnız fiziki sağlamlıqla məhdudlaşmır. Mütəmadi spirt istifadəsi sosial və psixoloji problemlərlə də əlaqələndirilir.
Bunlara daxildir:
- asılılıq və alkoqolizm
- ailə və sosial münasibətlərdə problemlər
- iş məhsuldarlığının azalması
- yol-nəqliyyat qəzalarının artması.
Spirt istehlakı ilə bağlı tövsiyələr
Sağlamlıq mütəxəssisləri spirt istehlakı ilə bağlı ehtiyatlı yanaşmanı tövsiyə edirlər. Əsas tövsiyələr aşağıdakılardır:
spirtli içkilərin mümkün qədər məhdudlaşdırılması
gündəlik müntəzəm istifadədən çəkinmək
sağlam qidalanma və aktiv həyat tərzi ilə balans yaratmaq.
Xüsusilə aşağıdakı qruplara spirtli içkilərdən uzaq durmaq tövsiyə olunur:
1. hamilə qadınlar
2. xroniki xəstəliyi olan şəxslər
3. qaraciyər xəstəlikləri olan insanlar
4. müəyyən dərman preparatları qəbul edənlər.