Süni intellekt arxeologiyanın ən böyük sirrlərindən birini həll edib...

11 Mart 2026 20:33 (UTC+04:00)

...Süni intellekt sistemindən istifadə edən alimlər, dünyanın ən sirli arxeoloji yerlərindən biri olan Perudakı Naska səhrasında əvvəllər məlum olmayan yüzlərlə geoqlif aşkar ediblər.

SİA xəbər verir ki, UNIAN-ın məlumatına görə, yeni tədqiqat iki min ildən çox əvvəl yaradılmış qədim rəsmlərin axtarışını əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirib.

İş Yamagata Universitetindən arxeoloq Masato Sakainin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq qrup tərəfindən IBM Research şirkətinin tədqiqatçıları ilə əməkdaşlıqda aparılıb.

Onlar Naska yaylasının geniş ərazisini təhlil etmək üçün dərin öyrənmə sistemindən istifadə ediblər.

Alqoritm peyk və hava şəkillərini təhlil edərək, ehtimal olunan geoqlif yerlərinin xəritəsini yaradıb.

Proqram 47.410 potensial yer müəyyən edib. Əlavə rəqəmsal təhlildən sonra tədqiqatçılar siyahını 1309 perspektivli yerə qədər daraldıblar və dronlar və sahə tədqiqatları ilə təsdiqləyiblər.

Nəticədə arxeoloqlar əvvəllər sənədləşdirilməmiş 303 yeni fiqurativ geoqlif və əlavə 42 həndəsi rəsmin mövcudluğunu təsdiqləyiblər. İndi yaylada məlum olan təsvirlərin ümumi sayı 683-ə çatıb.

Yeni tapıntıların əksəriyyəti təxminən doqquz metr uzunluğunda kiçik relyef geoqliflərdir.

Onlar tez-tez insanları, kəsilmiş başları və ya ev heyvanlarını, xüsusən də lamaları təsvir edirlər.

Lakin, təxminən 90 metrə çata bilən daha böyük xətti təsvirlər adətən vəhşi heyvanları - quşları, balinaları və ya digər canlıları təsvir edir.

Ən maraqlı kəşflərdən biri Naska keramikasında da tapılan 22 metr uzunluğunda bıçaqlı qatil balina fiquru idi.

Masato Sakainin sözlərinə görə, süni intellekt tədqiqatları xeyli sürətləndirib. Arxeoloq izah edib ki, "Süni intellektin istifadəsi bizə geoqlif paylanmasını daha tez və dəqiq şəkildə xəritələşdirməyə imkan verib".

"Proceedings of the National Academy of Sciences" jurnalında dərc olunan bir araşdırma alqoritmlərin istifadəsinin ənənəvi metodlarla müqayisədə kəşf sürətini təxminən 16 dəfə artırdığını aşkar edib.

Əhəmiyyətli nəticələrə baxmayaraq, iş hələ də tamamlanmayıb.

Alqoritm artıq əlavə geoqlifləri gizlədə biləcək minə yaxın yeni potensial yer müəyyən edib.

Bu o deməkdir ki, Nazka səhrasının sirləri hələ tam açılmayıb.

Nazlı Almuradova